“Một cái bánh xèo ở Sài Gòn giờ bao nhiêu tiền vậy?” Con bạn cùng phòng hỏi tôi lúc hai đứa đang ngồi chờ chảo bánh trước mặt. Tôi nhìn cái chảo vàng ươm, tự nhiên nhớ tới câu chuyện về một quán bánh xèo gần sáu mươi năm tuổi mà tôi đọc được ở đâu đó trên mạng. Đọc xong tôi không nghĩ tới chuyện ăn ngon, mà nghĩ tới chuyện tiền.
Chuyện bà cụ giữ chảo bánh, nghĩ tới chuyện mình giữ ví
Đại khái là một bà cụ ở miền Trung, tuổi đã cao, sức khỏe xuống, mà vẫn không chịu rời cái quán bánh xèo mẹ để lại. Con gái theo nghề, tiếp tục bán. Một chuyện nghe rất “quê”, rất xa Sài Gòn. Nhưng tôi ngồi nghĩ hoài. Bởi vì cái chuyện giữ một thứ gì đó qua nhiều năm, với đứa sinh viên ở trọ như tôi, không hẳn nằm ở cái quán. Nó nằm ở cách mình chọn sống.
Cái bánh xèo ở Sài Gòn đâu có hiếm. Hẻm nào cũng có một người đổ bánh. Nhưng cái quán gần sáu chục năm kia khiến tôi nhìn lại cái cách mình chi tiêu hằng ngày, cái cách mình ăn uống cho qua bữa, cái cách mình coi một món ăn chỉ là con số trong app giao đồ ăn.
Cái giá của một món ăn giữ được gần sáu mươi năm
Tôi không biết giá bánh xèo ở Quy Nhơn bao nhiêu, cũng không dám đoán. Nhưng tôi biết một điều: để giữ một quán ăn qua gần sáu mươi năm, người ta phải tính toán rất kỹ. Giá cả, nguyên liệu, lời lỗ. Không ai bán lỗ để giữ nghề. Nhưng cũng không ai giữ nghề nếu chỉ nhìn cái chảo như cái máy in tiền.
Đó là bài học đầu tiên tôi rút ra cho cái ví sinh viên của mình. Mỗi bữa ăn mười lăm, hai mươi nghìn của tôi, có người làm ra nó đã phải cân đo từng bó rau, từng ký bột. Nghĩ vậy, tôi bớt cái thói “dở quá thì thôi” khi bỏ dở nửa đĩa cơm tấm. Bớt cái thói gọi trà sữa rồi uống vài ngụm để đó. Những khoản đó cộng lại, mỗi tháng bằng cả một buổi đi làm thêm của tôi.
Ăn một mình trước chảo bánh và học lại cách nấu
Ở trọ, tôi có một cái bếp điện nhỏ. Học kỳ trước tôi nấu được đúng ba món: mì gói trộn trứng, cơm chiên trứng, và trứng chiên. Đọc chuyện con gái theo nghề của mẹ, tự nhiên tôi thấy mắc cỡ. Người ta học một cái chảo bánh từ nhỏ tới lớn. Mình học đại học ba năm rồi mà không nấu nổi một bữa ra hồn.
Nên tôi bắt đầu. Bắt đầu bằng cái rẻ nhất: bánh xèo tự đổ. Bột pha sẵn ngoài chợ, giá rẻ hơn một tô phở. Nhân thì tôm, thịt, giá đỗ, cái gì cũng được. Lần đầu chảo dính, bánh rách. Lần thứ ba thì ăn được. Giờ mỗi tuần tôi đổ bánh một lần cho cả phòng. Tính ra rẻ hơn gọi đồ ăn ngoài, mà vui.
Ra khỏi cái app đặt món, nhìn cái quán trước mặt
Cái quán gần sáu mươi năm kia không có trên app giao đồ ăn, tôi đoán vậy. Nó tồn tại vì người ta bước tới, ngồi xuống, ăn, trả tiền, rồi quay lại. Cái vòng tròn đó giữ quán sống.
Sinh viên tụi tôi thì ngược lại. Tối nào cũng lướt app, áp mã, so giá, bấm đặt. Rồi ăn trong phòng, không nói chuyện với ai. Tôi không nói app xấu. Nhưng tôi nhận ra mình đang xa dần cái quán ăn sát bên trọ. Quán cô Tư bán cơm trưa, quán chú Bảy bán bún riêu buổi sáng, quán bánh canh ngay góc hẻm. Mấy chỗ đó cũng sống qua nhiều năm, cũng nhờ người quay lại.
Tôi thử đổi thói quen. Mỗi tuần một bữa, tôi đi bộ ra quán gần nhà ăn. Không đặt app. Ngồi đó, ăn, trả tiền mặt, chào cô chú. Tháng đầu tôi thấy cũng bình thường. Tháng sau, cô bán cơm bắt đầu nhớ tôi hay ăn gì, để phần cho tôi khi tới trễ. Cái đó app không cho được.
Bữa ăn không chỉ nuôi cái bụng, còn nuôi cái đầu
Tôi để ý một chuyện: những hôm tôi ăn tử tế, ngồi xuống, không vừa ăn vừa lướt điện thoại, buổi chiều học dễ vô hơn. Những hôm ăn vội ổ bánh mì trên đường đi học, đầu óc cứ lơ mơ.
Cái quán gần sáu mươi năm kia chắc cũng vậy. Người ta tới ăn không chỉ vì đói. Người ta tới vì cái chảo bánh nóng, vì cái bàn nhựa quen, vì người bán nhớ mặt. Một bữa ăn có chỗ ngồi, có người nói chuyện, có thời gian cho nó chín tới. Sinh viên tụi tôi đang thiếu đúng ba thứ đó.
Giữ nghề và giữ tiền, hai chuyện chung một cách nghĩ
Nói tới đây chắc bạn thấy tôi lan man. Bánh xèo miền Trung thì liên quan gì tới tiền trọ Sài Gòn của tôi. Nhưng mà có. Cả hai đều là chuyện giữ một cái gì đó qua thời gian dài.
Bà cụ kia giữ cái chảo bánh qua gần sáu mươi năm, qua bao lần giá cả leo thang, bao lần con cái khuyên nghỉ. Tôi thì phải giữ cái ví của mình qua chín tháng học phí, qua mấy đợt tăng giá trọ, qua mấy lần bạn bè rủ đi cà phê. Giữ được cái quán qua gần sáu mươi năm chắc khó hơn giữ cái ví qua một năm học. Nhưng cách nghĩ thì giống nhau. Biết cái gì cần, cái gì không. Không bỏ cuộc giữa đường.
Tối đó, ngồi ăn cái bánh xèo tự đổ hơi rách một góc, tôi nghĩ: mình không cần giữ nghề gì cho oai. Mình chỉ cần giữ được cái thói ăn tử tế, tiêu có tính toán, và thỉnh thoảng bước ra khỏi cái app để nhìn thấy cái quán trước mặt. Vậy là đủ cho một đứa sinh viên ở trọ.
Đọc thêm: Ăn quanh trường Nhân văn những ngày ví còn 40 nghìn
