“Trang này em dịch giúp chị trước thứ Sáu được không, gấp lắm rồi”, câu nói đó vang lên trong điện thoại khi tôi đang ngồi ở quán cà phê trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, tay còn cầm ly trà đá dở. Tôi là sinh viên năm ba. Cái nghề tay trái nuôi sống tôi giữa Sài Gòn đắt đỏ bắt đầu từ một lời nhờ vả đúng kiểu đó.
Trang đầu tiên và cái giá 50k mà tôi tưởng là cao
Chị làm ở một công ty xuất nhập khẩu nhỏ nằm trong hẻm trên đường Pasteur, quận 3, cách trường tôi không xa. Công ty chỉ có vài người, tài liệu tiếng Anh thì đầy: catalog sản phẩm, email khách hàng, hợp đồng mẫu. Chị nhờ tôi dịch một tập tài liệu kỹ thuật khoảng mười trang. Giá chị đưa ra là 50k một trang.
Lúc đó tôi gật đầu ngay vì nghĩ 50k một trang là mức cao so với làm phục vụ quán cà phê. Tôi nhận lô đầu tiên, ngồi từ sáng đến tối mịt trong phòng trọ ở Phường 15, quận 10, mở laptop cũ kỹ dịch từng câu. Xong xuôi, tôi nhận được năm trăm ngàn, thấy ổn. Sau này nghĩ lại, đó là lần tôi hớ giá đầu tiên.
Vấn đề là tôi không biết phân loại tài liệu. Một trang catalog có ảnh, có bảng thông số, dịch mất cả tiếng. Còn một trang hợp đồng pháp lý thì mất gấp đôi vì từ ngữ phải chính xác, sai một chút là rắc rối. Tôi gộp chung tất cả vào một giá. Sai lầm.
Lần sửa giá và bài học về phân loại tài liệu
Đến lô thứ ba, tôi bắt đầu mở miệng đàm phán. Tôi ngồi lại với chị, nói rõ: tài liệu thông thường thì giữ 50k một trang, nhưng tài liệu pháp lý và kỹ thuật phức tạp phải tính khác. Trước đó tôi nhận 50k cho mọi loại giấy tờ. Sau khi phân loại, tôi nâng mức tài liệu kỹ thuật lên 80k một trang, và những trang có bảng biểu dày đặc thì 100k.
Chị đồng ý, vì chị cũng cần người hiểu việc. Chỉ riêng lô đó, tôi kiếm thêm được gần bốn trăm ngàn so với mức cũ, mà thời gian bỏ ra gần như không đổi.
Cái tôi học được là phải nói chuyện bằng con số cụ thể. Tôi ngồi tính nháp: một trang catalog mất khoảng bốn mươi phút, một trang hợp đồng mất hơn một tiếng rưỡi. Khi đưa ra mức giá theo độ khó, tôi có lý do rõ ràng. Chị chủ công ty không phải người khó tính, chị chỉ cần biết vì sao giá thay đổi.
Từ đó, mỗi lần nhận việc, tôi luôn xin xem trước một hai trang mẫu để báo giá chính xác, thay vì nhận đại rồi làm xong mới thấy lỗ công.
Cú hớ với bản dịch gấp và cách tôi lấy lại thế cân bằng
Có lần tôi nhận dịch gấp một bộ hồ sơ dự thầu trong hai ngày, giá vẫn tính theo trang, không có phụ phí. Tôi thức trắng đêm, dịch xong thì người mệt rã rời, mà tiền nhận về cũng chỉ bằng một lô bình thường. Tôi tự thấy mình dại.
Lần sau, tôi đàm phán thẳng: việc gấp thì cộng thêm ba mươi phần trăm, và nếu phải làm ngoài giờ tối thì tính thêm theo giờ. Chị chấp nhận, vì công ty nhỏ không có ai khác làm nhanh . Tôi không tham, chỉ nói rõ chi phí thời gian của mình.
Một điều tôi chưa ưng ở bản thân là đôi khi vẫn ngại mặc cả. Có lần chị đưa một tài liệu dài, tôi ậm ừ nhận rồi làm, xong mới tiếc vì không dám đề nghị mức cao hơn cho phần khó. Tôi ghi lại kinh nghiệm: trước khi nhận, luôn hỏi rõ số trang, loại tài liệu, thời hạn, rồi mới báo giá. Đừng nhận theo cảm tính.
Những buổi chiều chạy xe giữa các điểm hẹn
Công việc này không phải chỉ ngồi một chỗ. Tôi phải chạy xe từ phòng trọ ở quận 10 sang quận 3 để lấy tài liệu giấy, có khi sang tận Bình Thạnh để gặp đối tác của chị. Xe máy cũ, mỗi lần đi về tốn tiền xăng, mà đường Sài Gòn kẹt xe kinh khủng.
Tôi học cách gom việc: nhận tài liệu một lần, giao bản dịch một lần, hạn chế đi lại. Có hôm trời mưa, tôi ngồi chờ nước rút ở góc đường Cách Mạng Tháng Tám, vừa chờ vừa mở laptop ra sửa lỗi chính tả. Nghề này dạy tôi tính tự giác, vì không ai nhắc, không ai chấm công.
Chi tiêu cũng phải tính. Tiền dịch một tháng của tôi rơi vào khoảng ba đến bốn triệu, đủ bù tiền trọ và tiền ăn. Tôi để dành một khoản nhỏ mua sách tham khảo và trả tiền mạng. Tiền điện nước trong phòng trọ ở quận 10 mỗi tháng khoảng bảy trăm ngàn khi tôi dùng máy tính nhiều, nên tôi phải cân nhắc giờ làm việc để không tăng hóa đơn.
Giấy tờ và niềm tin với người đặt việc
Kinh nghiệm của tôi là phải có thỏa thuận rõ ràng bằng tin nhắn hoặc giấy tờ đơn giản, ghi số trang, đơn giá, thời hạn thanh toán. Tôi từng bị chậm trả một lần, hỏi mãi mới nhận đủ. Từ đó tôi luôn thống nhất mốc thanh toán và nhắc nhẹ trước hạn.
Với chuyện thuê trọ, tôi cũng học được bài học tương tự: đọc kỹ hợp đồng, giữ lại giấy tờ đặt cọc, chụp ảnh hiện trạng phòng khi nhận và trả. Không phải để kiện cáo gì, chỉ để mọi thứ rõ ràng, tránh hiểu lầm.
Giờ đây, khi có bạn cùng lớp hỏi cách kiếm việc dịch tài liệu, tôi thường nói: hãy bắt đầu với mức giá thấp để lấy kinh nghiệm, nhưng đừng giữ mãi mức đó. Biết phân loại tài liệu, biết nói rõ công sức của mình, và biết từ chối khi giá không hợp lý. 50k một trang có thể là điểm khởi đầu tốt, nhưng nếu cứ giữ nguyên, tôi đã tự bỏ lỡ phần xứng đáng của mình.
Câu hỏi thường gặp
Dịch tài liệu tiếng Anh cho công ty nhỏ giá bao nhiêu một trang là hợp lý?
Với sinh viên mới làm, 50k một trang cho tài liệu thông thường là mức khởi đầu ổn. Tài liệu kỹ thuật nên 80k, còn trang có bảng biểu dày đặc hoặc hợp đồng pháp lý thì 100k trở lên, vì thời gian và độ chính xác cao hơn hẳn.
Làm sao để đàm phán tăng giá dịch mà không mất việc?
Tôi thường xem trước một hai trang mẫu, tính thời gian thực tế rồi báo giá theo độ khó. Nói rõ lý do bằng con số cụ thể giúp chị chủ công ty hiểu và chấp nhận. Đừng nhận đại rồi làm xong mới thấy lỗ công.
Nhận dịch gấp trong hai ngày thì nên tính phụ phí thế nào?
Kinh nghiệm của tôi là cộng thêm ba mươi phần trăm cho việc gấp, và tính thêm theo giờ nếu phải làm ngoài giờ tối. Lần đầu tôi không tính phụ phí nên thức trắng đêm mà tiền nhận về vẫn bằng lô bình thường.
Đọc thêm: Nhập liệu Excel 30k/giờ: sinh viên năm hai ở Sài Gòn tự kiếm việc không qua trung gian
