“Ông ơi, lò còn đỏ không ông?” Tôi đứng chờ xe buýt bên kia đường, nhìn sang thấy một ông cụ ngồi trước cái xe đẩy, lửa dưới lò vẫn đỏ au dù chẳng có ai ghé. Tự dưng tôi nghĩ tới tiền ăn sáng của mình mỗi ngày, và tới những người kiếm sống bằng nghề mà mình chưa bao giờ thử đếm số khách một buổi.
Chỗ đó là đối diện cổng Bệnh viện Nguyễn Trãi, phường An Đông, TP.HCM. Ông cụ tên Huỳnh Phát, 69 tuổi, ngồi bên chiếc xe bột chiên dùng bếp củi. Tôi không dám gọi ông là nhân vật trong bài của mình theo kiểu người ta hay viết, chỉ kể lại chuyện tôi thấy và tự hỏi nếu mình ở tuổi đó thì sao.
Cái chảo gang và lò đất giữ lửa cả buổi sáng
Điều làm tôi đứng lại lâu nhất không phải miếng bột chiên mà là cách ông giữ lửa. Dưới lò đất, than phải luôn hồng. Ông dùng kẹp sắt gắp từng thanh củi khô đưa sâu vào trong, chốc chốc lại cúi xuống chỉnh. Trên mặt xe là cái chảo gang phẳng lì, dầu bóng loáng, lúc nào cũng nóng sẵn. Khách tấp vào là chao bột ngay, không phải chờ nhóm bếp lại từ đầu.
Nghĩ tới chuyện học hành của tôi mà thấy buồn cười. Mình ngồi trong lớp, máy lạnh, giảng viên giảng bài, hết tiết là đi ăn. Còn ông thì cả buổi sáng chỉ để giữ cho cái lò không tắt. Một việc nhỏ thôi nhưng lặp đi lặp lại mấy chục năm, tới mức thành phản xạ.
Củi lửa đượm mới ra đúng vị, mà củi là đi xin
Ông giải thích với người ghé mua rằng nấu bằng củi thì lửa đượm, miếng bột chiên mới thơm giòn đúng điệu. Củi ông đi xin mẩu gỗ vụn từ mấy xưởng mộc về chẻ ra đun, đỡ tốn tiền mua than. Tôi nghe tới đó thì thấy quen quen: sinh viên tụi tôi cũng sống bằng mấy khoản tiết kiệm nhỏ xíu kiểu đó, chỉ khác là mình tiết kiệm bằng cách bỏ bữa hoặc đi bộ thay vì bắt xe.
Chuyện ông gắn bó với nghề đẩy xe bán dạo và cái chảo gang này đã mấy chục năm. Cuộc sống của ông gói trong mấy vòng bánh xe lăn từ con hẻm nhỏ ra vỉa hè. Vợ ông tuổi cao sức yếu, chỉ phụ đi chợ lấy bột từ sớm, còn nhóm lò, đẩy xe ra phố thì ông tự làm hết.
Vắng khách mà lửa vẫn đỏ
Suốt gần nửa giờ tôi đứng bên kia đường, chỉ thấy lác đác vài khách ghé. Không có khách, ông ngồi thẫn thờ nhìn sang dòng người chen chúc ở các hàng quán quanh đó. Cảnh này tôi gặp hoài ở Sài Gòn, nhất là mấy con đường gần bệnh viện, nơi người ta đổ ra mua đồ ăn sáng còn nhiều hơn ghé mấy xe đẩy lẻ.
Ông nặng tai, người hỏi phải ghé sát tai nói lớn mới nghe rõ. Nhưng vừa nghe khách dặn món là ông hỏi liền: ăn giòn nhiều hay giòn ít, gia vị với nước chấm chua ngọt thế nào để ông nêm cho vừa miệng. Đôi bàn tay gầy đen sạm vì cháy nắng thoăn thoắt đảo từng miếng bột vàng ươm trên chảo. Khói củi quyện mùi mỡ xèo xèo, cay nồng cả mắt.
Một buổi sáng cuối tháng 10 và bài toán tiền ăn
Tôi hay tính tiền ăn theo bữa. Một buổi sáng đẹp trời là 25, 30 nghìn cho ổ bánh mì, ly cà phê sữa. Nếu ăn ngoài hoài thì cuối tháng ăn mì gói. Nhìn ông ngồi đó, tôi mới để ý mấy người bán hàng rong quanh trường mình cũng thuộc dạng chờ khách cả buổi, mà tiền lời tính bằng từng đồng bạc lẻ. Họ không có khái niệm lương cứng, không có ca kíp.
Thu nhập từ chiếc xe bột chiên bấp bênh. Ngày mưa gió ế ẩm, tiền lời chẳng được bao nhiêu. Ông bảo bán từ sáng tới trưa chiều, đẩy xe về đến nhà là mình mẩy ê ẩm, khớp xương đau nhức. Nhưng ông chưa từng nghĩ tới chuyện buông xuôi hay ỷ lại. Còn sức thì còn lao động, tự tay kiếm từng đồng, vừa thấy tâm mình thanh thản, vừa giữ cho cơ thể vận động thay vì ngồi một chỗ phụ thuộc con cháu.
Chuyện đi lại, chuyện trọ, và cái lò không được tắt
Tôi nghĩ tới đường đi học của mình. Sáng nào cũng kẹt xe, cũng trễ, cũng càm ràm. Vậy mà có người đẩy cái xe nặng từ trong hẻm ra tới vỉa hè, dựng lò, nhóm than, rồi ngồi đó tới chiều. Cùng một quãng đường, mình đi bằng xe máy còn ông đi bằng sức.
Rồi chuyện tiền trọ. Sinh viên tụi tôi hay so đo tiền phòng, tiền điện, tiền nước. Mấy khoản đó cộng lại cũng ngang một tháng ăn uống tiết kiệm. Ông thì gói cả cuộc sống trong mấy vòng bánh xe, tiền củi là tiền đi xin, tiền bột là tiền vợ đi chợ từ sáng. Không có gì dư dả, nhưng cũng không có gì bỏ dở.
Có một chỗ tôi không dám chắc: mấy năm ông ngồi đây, chắc cũng có lúc ế tới mức phải tính chuyện nghỉ. Tôi không hỏi, ông cũng không kể. Chỉ thấy ông vẫn ở đó, sáng nào cũng vậy.
Đứng dậy đi tiếp, nhưng nhớ cái lò củi đó
Tôi không mua gì nhiều, chỉ ghé hỏi thăm rồi đi. Nhưng cái hình ảnh ông cụ cúi xuống gắp từng thanh củi, giữ cho than hồng, giữ cho chảo gang luôn nóng sẵn, làm tôi nhớ hoài. Nó giống như cách mình giữ cho việc học không bị nguội: mỗi ngày một chút, không để tắt lửa, khách tới là có ngay.
Nếu có dịp đi ngang Bệnh viện Nguyễn Trãi, phường An Đông, tôi nghĩ mình sẽ ghé lại. Không phải vì đói, mà vì muốn nhìn cái lò củi còn đỏ. Ở một thành phố mà ai cũng vội, có một người ngồi chờ khách cả buổi sáng với cái chảo gang nóng ran, tự nhiên thấy mình bớt vội được một chút.
Đọc thêm: Quán bánh xèo gia truyền và cách tôi giữ ví sinh viên ở Sài Gòn
