“Ừ, chị ký cho em vào ca chiều nhé, mà đồng phục phải đặt cọc trước.” Tôi đang đứng ở quầy tính tiền, tay còn cầm cái móc treo áo chưa kịp gắn lại vào giá, nghe câu đó mà bụng chùng xuống. Đây là buổi thử việc đầu tiên của tôi ở một shop thời trang trong trung tâm thương mại, khu Quận 1, gần khúc đường Nguyễn Thị Minh Khai. Tôi học năm hai, trọ ở một con hẻm bên phường Cầu Ông Lãnh, ngày nào cũng đạp xe qua mấy con phố đông nghẹt người để tới trường.
Nhận ca rồi mới biết cái khoản đặt cọc
Chuyện bắt đầu từ lúc tôi lang thang trên mấy nhóm việc làm thêm của sinh viên. Thấy tin tuyển nhân viên trực shop quần áo, ca linh hoạt, lương 22.000 đồng một giờ, tôi nhắn ngay. Phỏng vấn cũng nhanh, chị quản lý chỉ hỏi tôi rảnh mấy buổi tối, có chịu đứng lâu không, biết gấp áo không. Tôi gật lia lịa. Đến lúc chốt danh sách, chị mới nói thêm: mỗi nhân viên phải mặc đồng phục của shop, mà đồng phục thì công ty chưa phát sẵn, tôi phải tự đặt cọc 500.000 đồng. Số tiền đó sẽ được trả lại khi tôi nghỉ và trả đủ đồ.
Nghe tới đó tôi khựng lại. Năm trăm nghìn, với tôi, là gần một tuần tiền ăn. Tôi ở trọ cùng một đứa bạn cùng lớp, mỗi tháng tiền phòng hết 2,8 triệu, chia đôi ra 1,4 triệu. Tiền điện nước thêm khoảng 200.000 đồng mỗi đứa. Mẹ tôi gửi vào mỗi tháng 3 triệu, còn lại tôi phải tự xoay. Tôi hỏi chị có cách nào khác không, chị bảo đây là quy định chung, không đặt cọc thì không nhận ca. Tôi đứng ngẫm một lúc rồi về, hẹn chị mai trả lời.
Tối đó tôi nằm trên tấm chiếu trải trên nền gạch hoa cũ, nghe tiếng xe máy ngoài hẻm dội vào. Con bạn cùng phòng bảo: “Mày thử hỏi mấy đứa đang làm trong đó xem, có khi đòi được cọc không.” Tôi nhắn cho một chị khóa trên từng trực shop ở trung tâm thương mại bên Quận 7. Chị kể hồi trước chị đặt cọc 400.000 đồng, lúc nghỉ chị trả áo lại đầy đủ, nhưng chờ mấy tuần mới nhận được tiền, vì chị làm sai quy trình, không giữ biên lai. Tôi nghe xong thì tự nhủ: mình phải làm rõ giấy tờ trước.
Cái giá của việc đứng tám tiếng và gấp mấy trăm cái áo
Ngày đầu tiên nhận ca, tôi tới từ 14 giờ, đứng tới 22 giờ. Ca tám tiếng, trừ ba mươi phút ăn cơm, còn bảy tiếng rưỡi tính lương. 22.000 đồng một giờ, nhân lên thành 165.000 đồng một ca. Nghe cũng được, nhưng tôi chưa tính tiền xe buýt với tiền ăn. Tôi đi xe buýt từ Cầu Ông Lãnh qua Quận 1, hai lượt hết 14.000 đồng. Ăn tô hủ tiếu gần trung tâm thương mại hết 35.000 đồng. Vậy một ca thực nhận về tay chỉ còn khoảng 116.000 đồng. Tôi ngồi trong góc phòng nghỉ nhân viên, bấm máy tính, thấy con số nhỏ hơn mình tưởng.
Cái mệt nhất không phải là đứng. Mà là gấp áo. Mỗi khách thử xong để lại một đống, tôi phải gấp lại từng cái, treo lên đúng vị trí. Có hôm khách đông, tôi gấp hơn hai trăm cái áo trong một ca. Tay tôi bắt đầu tê từ đốt ngón giữa. Tôi có lần gấp sai, treo nhầm size, bị chị quản lý nhắc trước mặt cả ca. Tôi đứng nghe, mặt nóng ran, chỉ biết gật đầu. Đó là lần tôi thấy rõ mình chưa ưng ý bản thân chút nào.
Chuyện tiền cọc thì tôi vẫn chưa yên tâm. Tôi xin chị quản lý cho xem mẫu giấy đặt cọc. Trên đó chỉ ghi số tiền với chữ ký, không ghi rõ ngày trả, không ghi tình trạng đồng phục lúc nhận. Tôi đánh liều hỏi: “Chị ghi thêm giúp em ngày nhận cọc và tình trạng áo lúc giao được không?” Chị hơi khó chịu nhưng vẫn ghi. Tôi chụp lại tờ giấy, lưu vào điện thoại, và giữ luôn bản giấy. Sau này tôi mới hiểu, nhiều đứa bạn tôi đặt cọc xong, lúc nghỉ không đòi lại được, cũng chỉ vì cái tờ giấy quá sơ sài. Đây là chuyện tôi tự rút ra, không dám nói thay cho ai khác.
Bài học từ ca tối muộn ở trung tâm thương mại
Sau khoảng hai tháng, tôi tính lại tiền đi lại. Trước đây tôi đạp xe đạp, mỗi lượt từ phòng trọ tới trung tâm thương mại mất 35 phút, tính cả thời gian gửi xe thì gần 40 phút. Tôi đổi sang đi xe buýt, mỗi lượt chỉ còn 20 phút, tiết kiệm được 20 phút mỗi chiều, tức 40 phút cả ngày. Nhưng tiền xe buýt tháng hết 280.000 đồng, trong khi đạp xe thì gần như không tốn. Tôi chọn đi xe buýt vì giữ sức cho ca làm, dù túi tiền mỏng đi. Đó là một đánh đổi tôi tự thấy chưa thật sự ưng, nhưng đành chấp nhận trong giai đoạn này.
Bài học về hợp đồng thuê trọ tôi cũng va phải, không liên quan trực tiếp tới shop nhưng cùng nằm trong nỗi lo tiền cọc. Hồi tìm phòng ở phường Cầu Ông Lãnh, tôi từng đặt cọc một tháng tiền phòng là 2,8 triệu cho một phòng gần trường. Chủ trọ hứa giữ phòng, tôi đưa tiền, không có giấy tờ gì ngoài mảnh giấy viết tay ghi số tiền. Ba hôm sau tôi đổi ý vì phòng xa trường hơn tôi tưởng, muốn lấy lại cọc thì chủ trọ bảo không trả. Tôi mất trắng. Từ đó, tôi rút ra: đọc kỹ mọi tờ giấy trước khi đặt bút, chụp lại, giữ bản gốc, và nếu có thể thì nhờ người lớn đọc cùng. Tôi không dám điều khoản nào đúng sai, chỉ kể lại chuyện mình đã bị hớ.
Giờ tôi vẫn trực shop. Lương 22.000 đồng một giờ, cộng tiền tip mỗi ca khoảng 20.000 đến 40.000 đồng nếu khách vui tính. Khoản đặt cọc đồng phục 500.000 đồng tôi vẫn chưa lấy lại, nhưng tôi đã giữ kỹ tờ giấy. Tôi cũng đang tìm cách xin chuyển sang ca sáng cuối tuần để đi xe buýt rẻ hơn và về sớm hơn. Ai đang tính nhận ca kiểu này thì cứ hỏi thẳng chuyện cọc trước khi ký, đừng để tới lúc nhận áo mới ngã ngửa.
Đọc thêm: Mất 250k tiền cọc đồng phục khi đi làm PG hội chợ ở quận 7
