“Ừ, ca này em rảnh thì nhận giúp chị, mặc áo thun đen quần jean, tới sớm mười lăm phút.” Con bạn cùng phòng nhắn kèm ảnh chụp tin tuyển dụng trên một group sinh viên. Tôi vừa gõ dở cái caption cho bài tập nhóm thì thấy tin. Chữ “trực shop quần áo online” với con số hai mươi nghìn một giờ nằm ngay dưới. Nhẹ cả người. Cái cảm giác ấy lặp lại mỗi lần ví tiền mỏng đi sau một kỳ đóng tiền nhà.
Tin tuyển dụng đọc thì dễ, tới nơi mới thấy khác
Chỗ đó nằm trên một con hẻm đường Nguyễn Đình Chiểu, khúc gần Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, quận 3. Không phải cửa hàng mặt tiền như tôi tưởng. Nó là một căn nhà cấp bốn cải tạo lại, phía trước kê một dãy kệ treo áo, phía sau là bàn máy tính với hai màn hình, một cái để đọc tin nhắn khách, một cái để lên đơn trên sàn. Chị chủ, người tôi gọi cho tiện, đưa tôi một xấp giấy nhỏ dặn dò: mỗi ca ghi lại số đơn, đóng gói đúng size, chụp hình gửi khách trước khi dán niêm phong.
Mức trả là hai mươi nghìn một giờ. Ca của tôi từ sáu giờ tối tới mười giờ đêm, tuần bốn buổi. Cộng lại thì một tháng được khoảng ba triệu hai, chưa trừ buổi nào nghỉ. Nghe thì ổn, nhưng nhận tiền lần đầu tôi mới hiểu vì sao người ta nói trực shop online không chỉ là ngồi.
Ngày đầu tiên tôi học được cách đếm thời gian
Buổi đầu tôi phải đứng suốt ba tiếng vì hết chỗ ngồi cho nhân viên mới. Chân mỏi nhừ, nhưng cái mệt hơn là phải vừa mở hộp vừa trả lời tin nhắn khách cùng lúc. Có khách hỏi mãi một mẫu áo sơ mi trắng dài tay mà trong kho chỉ còn hai chiếc, size M và L. Khi đóng gói tôi lấy nhầm chiếc L cho đơn ghi size M. Chị chủ phát hiện lúc đối soát, nhẹ giọng thôi nhưng tôi đỏ mặt. Hôm sau tôi phải tự bỏ ra hai mươi phút đầu ca để kiểm lại toàn bộ đơn cũ, và tự ghi thêm một tờ giấy nhớ dán lên màn hình: “nhìn kỹ size trước khi gấp”.
Từ đó tôi nhận ra một điều, việc này không khó, nhưng cần cẩn thận gấp đôi so với làm bài tập nhóm. Bởi khách ở xa, họ chỉ tin vào tấm hình và mô tả mình gửi. Mình sai một ly, họ mất niềm tin, shop mất đơn, mình mất ca.
Cái giá thật của tiền đồng phục và tiền cọc
Trước khi nhận ca, tôi phải mua một bộ đồng phục: áo thun đen in logo nhỏ bên ngực trái và một tạp dề vải. Tổng cộng bốn trăm hai mươi nghìn đồng, đặt cọc trước cho shop, trừ dần vào lương ba tháng. Nghe hợp lý, nhưng đây là chỗ tôi muốn kể kỹ.
Bạn tôi, học năm hai ở một trường trên đường Võ Văn Ngân, Thủ Đức, từng nhận trực shop phụ kiện điện thoại. Nó bị yêu cầu đặt cọc tám trăm nghìn cho đồng phục với lý do “cao cấp hơn”. Nó làm được mười ngày, nghỉ vì lịch học dày, đòi lại tiền cọc thì bị hẹn lần hẹn lượt, cuối cùng chỉ nhận lại một nửa. Nó kể với tôi bằng giọng bực: “Bốn trăm nghìn, đủ tao ăn cơm bụi cả tháng.” Tôi không dám khuyên nó gì nhiều, chỉ nhắc lần sau đọc kỹ giấy tờ trước khi ký, nhất là phần ghi về tiền cọc.
Còn tôi, sau khi trừ đồng phục và tiền gửi xe mỗi buổi, tính ra mỗi giờ tôi thực nhận ít hơn con số hai mươi nghìn. Tôi ngồi nhẩm: một tháng trước khi nhận ca, tôi hay mua trà sữa ngoài và đi xe buýt tới trường mất bốn mươi lăm phút. Sau khi nhận ca, tôi chuyển sang uống nước lọc ở nhà và đi bộ ra bến xe, tiết kiệm được khoảng ba trăm nghìn mỗi tháng cho mấy khoản lặt vặt đó. Nhưng ngược lại, tôi mất thêm hai mươi phút mỗi tối dọn dẹp và kiểm kê hàng, và đôi khi phải về trễ, bỏ luôn buổi học nhóm.
Bài học về giấy tờ thuê trọ và chuyện cọc
Cái chuyện đặt cọc không chỉ xảy ra ở shop. Tôi từng thuê trọ ở một con hẻm đường Lê Văn Việt, phường Tăng Nhơn Phú, quận 9, gần một trường đại học khác. Hợp đồng ghi tiền cọc một tháng, trả lại khi dọn đi, không nói gì thêm. Lúc tôi trả phòng, chủ trọ bảo phải sơn lại tường vì có vết ố, trừ vào cọc. Tôi không cãi, nhưng trong lòng thấy không ổn. Sau này tôi mới biết, giá sơn lại một phòng nhỏ cỡ đó ngoài tiệm khoảng bảy trăm nghìn, còn tiền cọc của tôi bị trừ hơn một triệu. Tôi đã hớ, và tôi nghĩ nhiều bạn sinh viên cũng từng hớ .
Từ đó tôi có thói quen chụp hình phòng trước khi dọn vào, chụp lại lúc dọn ra, và giữ lại tờ hợp đồng photo. Không phải để kiện cáo gì, chỉ để mình nhớ mình đã ở trong tình trạng nào. Với shop quần áo cũng vậy, giấy đặt cọc đồng phục tôi giữ nguyên, không xé, không đưa người khác.
Một tháng sau, tôi đổi cách nhìn về hai mươi nghìn một giờ
Giờ tôi vẫn trực shop hai buổi một tuần, không nhiều hơn. Tôi học được cách sắp xếp đơn gọn hơn, biết khách nào cần gọi trước khi gửi, biết nhắn tin xin lỗi khi hàng chậm. Số tiền kiếm được không lớn, nhưng đủ đóng tiền điện nước và tiền ăn cho một tháng. Cái tôi giữ lại được nhiều hơn là sự bình tĩnh khi nhìn thấy một con số trên tin tuyển dụng.
Ai rồi cũng sẽ đi tìm việc làm thêm, chạy xe buýt qua mấy con đường quen, ăn vội ổ bánh mì trước cổng trường, rồi tối về mở máy tính lên đơn. Tôi chỉ mong các bạn đừng vội vàng ký giấy, đừng gật đầu khi chưa hiểu khoản cọc ghi gì, và đừng xem nhẹ việc giữ lại tờ giấy mình đã đặt bút. Việc làm thêm không xấu, chỉ cần mình đủ tỉnh để không trả giá cho nó bằng những thứ đáng lẽ không phải trả.
Câu hỏi thường gặp
Trực shop quần áo online có cần đặt cọc đồng phục không?
Thường là có, mức phổ biến từ bốn trăm nghìn đến tám trăm nghìn, trừ dần vào lương. Bạn nên hỏi rõ thời gian hoàn cọc nếu nghỉ trước hạn, và giữ lại giấy biên nhận có chữ ký.
Làm sao để tránh bị trừ cọc vô lý khi làm thêm?
Chụp hình đồng phục và biên lai ngay khi nhận. Khi nghỉ, yêu cầu đối chiếu và ghi rõ số tiền hoàn lại vào giấy. Nếu bị hẹn lần hẹn lượt quá ba lần, bạn nên báo cho bạn bè hoặc người thân cùng đi đòi.
Một tháng trực shop online được bao nhiêu tiền?
Với mức hai mươi nghìn một giờ, tuần bốn buổi, mỗi buổi bốn tiếng, bạn được khoảng ba triệu hai trước khi trừ đồng phục và gửi xe. Thực nhận có thể thấp hơn một chút, nên tính kỹ trước khi nhận ca.
Đọc thêm: Dạy Toán online qua Google Meet: 150k/buổi và cách không bị giữ lương
