“Ca tối nay mạy đứa nào rảnh đổi giùm tao, mai tao thi giữa kỳ rồi” – tin nhắn trong nhóm ca kèm một sticker cầu khẩn. Tôi đọc mà thấy quen, vì chính tôi đã từng nhắn y chang vào đúng cái tuần ba môn thi dồn lại một chỗ. Chuyện chạy bàn ở quán cà phê rooftop nghe thì nhẹ nhàng, nhưng khi lịch thi ập tới thì nó thành bài toán khó hơn cả đề thi.
Nhận ca vì tưởng nhàn, rồi học được bài đầu tiên
Tôi học ở một trường đại học trên đường Võ Văn Ngân, khu Thủ Đức. Quán tôi làm nằm ở tầng thượng một chung cư cũ bên phường Bình Thọ, mở từ chiều tới khuya, nhìn ra được cả một vùng sáng đèn. Lương 23k một giờ, tip chia theo ca, trung bình thêm được vài trăm nghìn mỗi tuần. Nghe hợp lý với một đứa vừa muốn có tiền vừa muốn giữ điểm.
Ngày đầu tôi đi nhận ca mà đầu nghĩ đến chuyện nhàn. Lên tới nơi mới thấy rooftop khác hoàn toàn quán dưới đất: bưng khay lên xuống cầu thang, gió thổi bay giấy order, mưa thì phải chạy dọn bàn. Ca đầu tôi làm bảy tiếng, về nhà chân mỏi nhừ, tay run không cầm nổi viết. Sai đầu tiên của tôi là bưng một khay sáu ly nước trên bậc thang trơn, suýt nữa thì cả khay đổ vào một bàn khách đang ngồi. Không ai la, nhưng tôi tự thấy hớ và nhớ tới giờ.
Xếp lịch sao cho không đụng giờ học
Quán có ba khung ca: chiều, tối, khuya. Tôi đăng ký cố định ca tối thứ ba, năm, bảy, để trống thứ hai và thứ tư cho mấy môn phải lên lớp. Cách này chạy ổn cho tới giữa kỳ. Bình thường một tuần tôi đi ba ca, mỗi ca năm tiếng, thu về khoảng 345k. Khi lịch thi đổ xuống, con số đó phải nhường chỗ cho việc khác.
Đứa quản lý ca ở quán, cũng là sinh viên năm cuối, có một quy tắc bất thành văn: muốn đổi ca thì phải báo trước hai ngày và tự tìm người đổi. Tôi học được cách nhắn nhóm sớm thay vì để sát giờ. Có lần tôi nhắn muộn quá, cả nhóm đã kín lịch, tôi phải nhận đi làm sau khi thi xong, mắt díp lại mà vẫn bưng khay. Hôm đó tôi hiểu vì sao mấy anh chị khóa trên hay nói: giữ sức cũng là một kỹ năng đi làm.
Cái giá thật của một buổi đổi ca và số phút tiết kiệm được
Trước đây tôi đi xe buýt từ ký túc xá qua quán, mất khoảng bốn mươi lăm phút, tính cả chờ và đi bộ. Vé tháng sinh viên hết 70.000 đồng, nhưng đổi lại là mệt và trễ giờ. Sau khi dành dụm được chút tiền tip, tôi mua một chiếc xe đạp cũ giá 1.200.000 đồng. Từ đó quãng đường đó chỉ còn hai mươi phút, tiết kiệm được hai mươi lăm phút mỗi lượt, tức gần một tiếng mỗi ngày đi về. Nghe thì nhỏ, nhưng với đứa vừa làm vừa học, một tiếng đó đủ để đọc xong một chương hoặc ngủ thêm một giấc.
Cái giá thật hơn nằm ở chuyện đổi ca. Một buổi tối thứ bảy tôi phải thi lại môn Triết, tôi nhờ đứa bạn cùng ca làm giùm. Nó đồng ý nhưng tôi phải trả lại bằng một buổi sáng chủ nhật, mà ca sáng ở quán đông gấp rưỡi ca tối. Tính ra tôi mất thêm ba tiếng làm việc nặng hơn, đổi lại chỉ để yên tâm đi thi. Đúng là không có gì miễn phí.
Mấy lần đổi ca trớt quớt và cách tôi sửa
Lần tệ nhất là khi tôi nhận đổi ca cho một bạn mà không kiểm tra kỹ trùng với môn thi. Hôm đó tôi vào phòng thi muộn mười lăm phút, giám thị cho vào nhưng tôi viết không kịp. Kết quả môn đó tụt hẳn so với mấy môn khác. Tôi kể lại với quản lý, và từ đó tôi đặt ra một quy tắc cho riêng mình: lịch thi luôn được ghi vào một tờ giấy dán trên tường, trước khi nhận bất kỳ ca nào đều phải liếc qua tờ đó.
Có một giai đoạn tôi nghỉ làm hai tuần để dồn cho thi cuối kỳ. Nghỉ thì mất tiền, nhưng tôi thà mất mấy trăm nghìn còn hơn thi lại một môn. Nói thật là khoảng thời gian đó tôi tiếc, nhưng đọc lại kết quả thi thì thấy quyết định đó đúng.
Không phải lúc nào cũng có người đổi ca giùm
Có tuần ba môn thi dồn vào ba ngày, nhóm ca không ai rảnh. Tôi phải xin quản lý cho mình về sớm một tiếng mỗi ca, chấp nhận bị trừ lương theo giờ. Một tiếng đó, tính theo mức 23k, là 23k, cộng thêm tip mất đi nữa thành ra khoảng 50k một buổi. Ba buổi là 150k cho một tuần. Số tiền đó với nhiều người không lớn, nhưng với tôi nó đúng bằng tiền ăn mấy ngày ở quán cơm gần trường.
Tôi cũng học được cách nói chuyện thẳng với quản lý thay vì tự ôm hết rồi thức trắng. Lần đó tôi trình bày lịch thi, xin về sớm, và đề xuất sẽ bù lại bằng một ca sáng chủ nhật sau khi thi xong. Quản lý đồng ý. Kinh nghiệm rút ra là chủ động đưa giải pháp luôn dễ nói hơn là chỉ báo bận.
Chuyện tiền phòng, tiền cọc và mấy dòng chữ nhỏ
Tiền làm thêm ở quán giúp tôi góp phần trả tiền phòng trọ ở khu đường Tô Ngọc Vân, phường Linh Đông. Phòng nhỏ, điện nước tính riêng, mỗi tháng tiền nhà khoảng 2.500.000 đồng, chưa kể điện nước. Có lần tôi chuyển phòng và suýt mất tiền cọc vì trong giấy ghi mơ hồ chuyện khấu trừ hư hỏng. Tôi phải ngồi lại với chủ trọ, chỉ từng món trong biên bản bàn giao để đối chiếu, cuối cùng lấy lại được phần lớn, mất một khoản cho cái vòi nước bị rỉ mà đúng là tôi làm hư.
Bài học của tôi là trước khi đặt cọc, đọc kỹ giấy tờ, chụp ảnh phòng lúc nhận, ghi rõ tình trạng từng thứ. Không phải để cãi nhau với ai, mà để cả hai bên đỡ phải nhớ nhầm. Chuyện tiền bạc trong lúc đầu óc còn đang quay với bài vở thì dễ xuề xòa, nên càng phải viết ra.
Đi làm thêm không phải để chứng minh mình giỏi
Nếu có ai hỏi tôi nên chạy bàn quán cà phê rooftop không, tôi sẽ nói tùy. Nó cho tôi tiền, cho tôi kỹ năng nói chuyện, cho tôi hiểu vì sao một ly nước ở tầng cao lại đắt hơn ở tầng trệt: công sức nằm ở mấy bậc thang không ai thấy. Nhưng nó cũng lấy đi thời gian, và có những tuần thời gian quý hơn tiền.
Cách tôi đang sống là học kỳ nào nặng thì giảm ca, kỳ nào nhẹ thì nhận thêm. Tôi để dành một khoản nhỏ gọi là quỹ đổi ca, đủ cho những lần phải xin về sớm. Tôi giữ thói quen ghi lịch thi lên tường. Tôi tự nhủ: sinh viên ở Sài Gòn thiếu gì cách kiếm tiền, nhưng cái mình cần kiếm đủ là thời gian. Nếu đang tính chạy bàn ở một quán rooftop, bạn thử xem lịch thi của mình trước, rồi hẵng ký vào ca. Làm thêm để sống tốt hơn, chứ không phải để tự làm khó mình trong mùa thi.
Câu hỏi thường gặp
Làm quán cà phê rooftop lương bao nhiêu một giờ?
Chỗ tôi làm trả 23.000 đồng một giờ, cộng tip chia theo ca. Trung bình mỗi tuần tôi thêm được vài trăm nghìn từ tip, tùy ca đông hay vắng.
Làm sao để đổi ca khi trùng lịch thi?
Tôi thường báo trước hai ngày và tự nhắn nhóm tìm người đổi. Nếu không ai rảnh, tôi xin quản lý về sớm một tiếng, chấp nhận trừ lương khoảng 23k mỗi giờ.
Có nên nghỉ làm để tập trung thi không?
Tùy mức độ nặng của kỳ thi. Tôi từng nghỉ hai tuần trước thi cuối kỳ, mất vài trăm nghìn nhưng đổi lại không phải thi lại môn nào.
Đọc thêm: Nhập liệu Excel 30k/giờ: sinh viên năm hai ở Sài Gòn tự kiếm việc không qua trung gian
