“Mày chạy giờ nào mà ngày nào cũng thấy ngồi đây?” – thằng bạn cùng phòng vừa hỏi vừa hất cằm về phía tôi, lúc đó tôi đang mở app tài xế, ngón tay cứ trượt qua trượt lại cái nút nhận đơn. Tôi cũng từng nghĩ chạy xe ôm công nghệ là kèo ngon, cứ rảnh là bật app, chạy vài tiếng có tiền ăn cơm. Nhưng sau mấy tháng cày cuốc ở khu vực quanh các trường đại học, tôi mới hiểu giờ thấp điểm nó khắc nghiệt thế nào. Hôm nay tôi ngồi kể lại cho mấy đứa cùng xóm trọ nghe, chủ yếu để đứa nào định mua xe chạy thì liệu cơm gắp mắm.
Cái bẫy mang tên “giờ thấp điểm”
Tôi học ở một trường đại học trong nội thành, trọ ở khu vực phường Tân Chánh Hiệp, quận 12. Tôi chạy xe ôm công nghệ từ khoảng giữa năm nhất, chủ yếu là các khung giờ trưa và xế chiều. “Giờ thấp điểm” theo cách tôi hiểu đơn giản là những khung giờ ít người gọi xe, thường rơi vào khoảng 9 giờ sáng đến 11 giờ, hoặc 2 giờ đến 4 giờ chiều. Lúc đó mật độ đơn ít, mà tài xế online thì vẫn đông, nên tỉ lệ nhận được cuốc khá thấp. Có hôm tôi bật app từ 9 giờ sáng, ngồi ở quán cà phê võng gần chợ Tân Chánh Hiệp, đến 10 giờ rưỡi mới nổ một cuốc đi từ đường Nguyễn Ảnh Thủ sang quận Gò Vấp. Quãng đường chưa tới 7 cây số, giá cuốc sau khi trừ chiết khấu cho tôi hơn ba chục nghìn.
Tôi bắt đầu tính toán kỹ hơn từ sau đợt đó. Mục tiêu ban đầu của tôi là mỗi ngày kiếm khoảng 100 nghìn đồng từ việc chạy xe để bù tiền ăn. Một ngày chạy 2 khung giờ thấp điểm, cộng thêm buổi trưa nếu rảnh, tôi phải làm sao cho đủ số đó. Nhưng cái khó là khách ít, nên tôi thường phải chạy loanh quanh các tuyến đường lớn như Phan Văn Hớn, Nguyễn Ảnh Thủ, Tô Ký để tìm cuốc. Đèn báo xăng cứ nhấp nháy làm tôi sốt ruột.
Có lần tôi nhận một cuốc từ đường Trường Chinh qua khu công nghiệp Tân Bình, nghĩ bụng chuyến này lời rồi. Nhưng vừa tới nơi trả khách thì trời đổ mưa, app hiện thông báo khu vực đang có nhu cầu cao, nhưng tôi lại hết pin điện thoại vì quên sạc dự phòng. Tôi đành chạy về, vừa ướt vừa đói. Tối đó tôi ngồi ghi lại từng cuốc, từng lít xăng, mới thấy rõ bức tranh: doanh thu không bằng chi phí vận hành nếu chạy sai giờ.
100 nghìn một ngày, trừ xăng còn bao nhiêu
Để có con số cụ thể, tôi lấy luôn một ngày gần đây làm mẫu. Hôm đó tôi bật app từ 9 giờ sáng đến 11 giờ trưa, rồi 2 giờ chiều đến 4 giờ rưỡi chiều, tổng cộng khoảng 4 tiếng rưỡi. Tổng doanh thu gộp từ các cuốc là 128 nghìn đồng. Nhưng khi trừ chiết khấu của ứng dụng, tôi thực nhận 102 nghìn đồng. Đúng vừa đủ mốc 100 nghìn mà tôi đặt ra. Nghe thì có vẻ ổn, cho tới khi tôi trừ tiếp tiền xăng.
Chiếc xe máy tôi đang chạy là loại xe số phổ thông, dung tích bình xăng khoảng 4 lít. Tôi đổ 70 nghìn đồng tiền xăng vào buổi sáng trước khi bắt đầu ca. Hôm đó tôi chạy tổng cộng khoảng 38 cây số, bao gồm cả quãng đường rỗng đi tìm khách. Đến chiều tối, bình xăng lại về vạch đỏ. Tôi phải đổ thêm 30 nghìn nữa cho ngày hôm sau. Vị chi tiền xăng cho riêng ngày hôm đó là 100 nghìn đồng. Vậy là 102 nghìn doanh thu trừ 100 nghìn tiền xăng, tôi còn đúng 2 nghìn đồng. Số tiền đó không đủ mua một ổ bánh mì thịt nướng ở hẻm gần ký túc xá.
Đó là lần đầu tôi nhận ra mình đã làm sai một chỗ rất lớn: tôi cứ đinh ninh chạy giờ thấp điểm cho lành, ít kẹt xe, ít nắng. Tôi không tính tới việc chạy rỗng quá nhiều để chờ cuốc, mà chính quãng đường rỗng lại ngốn xăng kinh khủng. Tôi thử đổi chiến thuật: thay vì ngồi một chỗ đợi cuốc, tôi chạy thành vòng quanh các tuyến đường đông sinh viên như Nguyễn Văn Cừ, An Dương Vương, hoặc quanh khu vực trường đại học Sư phạm. Một ngày tôi chạy tổng gần 55 cây số, nhưng bù lại doanh thu gộp lên tới 215 nghìn đồng. Trừ chiết khấu còn 172 nghìn, trừ tiền xăng hết 85 nghìn, tôi lời hơn 80 nghìn đồng. So với trước đó, tôi đã gọn được khoảng 70 nghìn đồng tiền xăng mỗi ngày nhờ giảm thời gian chạy rỗng, dù mất thêm chừng 30 phút chạy lòng vòng đón khách.
Bài học tôi rút ra là đừng bao giờ chỉ nhìn doanh thu gộp. Cái bẫy của giờ thấp điểm nằm ở quãng đường rỗng. Bạn chạy càng lâu trong lúc chờ khách, đồng nghĩa bạn càng đốt xăng vô ích.
Những lần hớ, những lần phải tự sửa
Sau khi thử đổi chiến thuật, tôi vẫn dính vài lần hớ khác. Có hôm tôi nhận một cuốc từ đường Lê Văn Việt, quận 9 đi về hướng Thủ Đức, tưởng đường ngắn ai ngờ tắc cứng ở khu vực cầu Rạch Chiếc. Chuyến đó tôi mất gần 40 phút, mà tiền xăng tiêu tốn cho quãng đường đó là 15 nghìn, trong khi tiền cuốc chỉ hơn 25 nghìn sau chiết khấu. Tôi lỗ mất 10 nghìn tính cả công chạy. Tối đó tôi tự nhủ từ nay phải nhìn bản đồ trước khi bấm nhận, tránh giờ cao điểm ở những điểm nóng.
Một lần khác, tôi ham nhận cuốc đi xa từ quận 12 sang Bình Chánh lúc 3 giờ chiều. Nghĩ quãng đường dài, tiền nhiều, ai ngờ đến nơi không có khách về, tôi phải chạy rỗng gần 15 cây số để quay lại khu vực quen. Tiền xăng cho riêng quãng đường về là 20 nghìn, chưa kể thời gian. Sau lần đó, tôi đặt ra nguyên tắc: chỉ nhận cuốc đi xa vào giờ cao điểm khi chắc chắn có thể chở khách về, hoặc phải chấp nhận bù lỗ.
Về chuyện tiền cọc và nhà trọ, tôi học được một bài học xương máu hồi năm nhất. Lúc đó tôi thuê một phòng trọ ở đường Phan Văn Hớn, quận 12, giá 1,8 triệu một tháng, cọc 1 tháng. Tôi ở được 4 tháng thì muốn chuyển đi vì phòng nóng và tiếng ồn. Chủ trọ ban đầu đồng ý, nhưng tới lúc tôi dọn đi lại không chịu trả cọc, bảo rằng tôi làm hỏng cái vòi nước. Thực tế cái vòi đã cũ từ lúc tôi vào. Tôi không có giấy tờ gì ngoài tờ hợp đồng viết tay sơ sài, không ghi hiện trạng phòng lúc nhận. Tôi đành mất cọc. Từ đó, tôi luôn nhắc mấy đứa bạn: trước khi đặt bút ký, phải đọc kỹ từng điều khoản, chụp lại hiện trạng phòng, giữ biên lai đóng tiền. Tôi không dám khẳng định điều khoản nào đúng sai, chỉ biết mình đã quá chủ quan.
Giờ đây, tôi vẫn chạy xe ôm công nghệ vào những khung giờ thấp điểm, nhưng cách chạy đã khác. Tôi để dành 100 nghìn mỗi ngày cho tiền ăn uống. Số tiền đó đến từ việc tối ưu quãng đường, không phải từ việc chạy nhiều giờ hơn. Tôi vẫn phải đổ 70 nghìn tiền xăng mỗi sáng, nhưng bù lại buổi chiều không cần đổ thêm. Tôi viết lại đây để đứa nào đang tính mua xe chạy kiếm thêm thì biết: nghề này không cho không ai đồng nào. Xăng, chiết khấu, hao mòn xe, rồi những ngày ế khách, tất cả đều trừ vào túi bạn.
Vài điều tôi ước mình biết sớm hơn
Nếu có đứa em nào hỏi tôi về việc chạy xe ôm công nghệ giờ thấp điểm, tôi sẽ nói thẳng: đừng chỉ nhìn con số 100 nghìn một ngày mà mừng. Hãy lấy giấy bút ra, ghi rõ doanh thu gộp, chiết khấu, tiền xăng, tiền gửi xe, tiền sửa xe. Bạn sẽ thấy rất nhiều ngày số dư chỉ còn vài chục nghìn. Tôi cũng ước mình biết cách chọn khung giờ tốt hơn, biết chọn tuyến đường ít kẹt hơn, và biết từ chối những cuốc đi xa vào lúc không thuận lợi. Tôi vẫn chưa ưng được hoàn toàn với thu nhập hiện tại, nhưng ít nhất tôi không còn chạy như một cái máy nữa.
Với sinh viên ở Sài Gòn, chuyện chi tiêu tiết kiệm là bài học mỗi ngày. Tôi ăn sáng ở quán cơm tấm gần trường hết 25 nghìn, ăn trưa cơm bình dân 30 nghìn, ăn tối tự nấu ở phòng trọ cho rẻ. Tiền trọ, tiền điện nước, tiền học phí, rồi tiền xăng xe cho việc chạy xe ôm đều là gánh nặng. Nhưng tôi nghĩ cái quan trọng là mình biết mình đang mất tiền ở đâu. Khi tôi phát hiện ra tiền xăng chạy rỗng là khoản lỗ lớn nhất, tôi mới thấy nhẹ nhõm hơn đôi chút. Đôi khi chỉ cần sửa một thói quen nhỏ, số tiền tiết kiệm đã đủ để mua một bữa ăn tử tế.
Tôi viết bài này trong lúc đang sạc pin điện thoại, chuẩn bị cho ca chiều. Nếu bạn cũng đang chạy xe ôm công nghệ hoặc có ý định chạy, hãy thử ngồi lại một ngày, ghi chép cẩn thận. Biết đâu bạn sẽ phát hiện ra mình cũng đang hớ giống tôi ngày trước, và sửa được sớm.
Đọc thêm: Trực quầy tiện lợi ca sáng ở Sài Gòn: 25k/giờ và cú lừa môi giới 300k
