Tháng 3 năm ngoái, mình nhận dạy kèm online môn Toán cho một bạn lớp 11 ở Bình Chánh. Mình đang trọ ở đường Nguyễn Văn Cừ, Phường 4, Quận 5, ngay cạnh Đại học Sư phạm TP.HCM. Quãng đường xa thật, nhưng chỉ cách một cái màn hình máy tính. Mình đăng ký dạy qua một nhóm gia sư trên Facebook. Thỏa thuận miệng với phụ huynh: 150.000 đồng một buổi, mỗi tuần ba buổi, dạy qua Google Meet trong 90 phút. Buổi đầu mình háo hức lắm. Nghĩ đây là công việc nhẹ nhàng, thu nhập 1,8 triệu đồng một tuần, đủ trang trải tiền phòng trọ 2,5 triệu đồng mỗi tháng và tiền ăn uống.
Buổi dạy đầu tiên và cái bẫy chưa nhìn thấy
Mình dạy bạn đó qua Google Meet, dùng bảng vẽ điện tử trên điện thoại. Hai tuần đầu mọi thứ suôn sẻ. Mình nhận đủ 900.000 đồng, chuyển khoản đúng hạn. Sang tuần thứ ba, phụ huynh nhắn tin bảo tháng này kinh tế khó khăn, xin khất đến cuối tháng. Mình thương người ta nên đồng ý. Nhưng đến cuối tháng, phụ huynh vẫn chưa trả. Còn nhắn thêm: “Cô cho con học thêm hai tuần nữa rồi cô trả một lần luôn nghe con”. Mình vẫn dạy tiếp vì nghĩ học trò đang gần thi giữa kỳ. Kết quả là mình dạy thêm bốn tuần nữa, tổng cộng sáu tuần, số tiền lên tới 2,7 triệu đồng nhưng chỉ nhận được 1,5 triệu. Mình bị giữ lại 1,2 triệu đồng. Phụ huynh bắt đầu ít trả lời tin nhắn.
Mình đã sai ở đâu và cách xử lý
Sai lầm lớn nhất là không có thỏa thuận bằng văn bản nào, chỉ toàn tin nhắn miệng. Mình cũng không hỏi trước về việc thanh toán vào ngày nào. Càng sai hơn khi cứ tiếp tục dạy khi chưa được trả tiền. Sau khi bị giữ lương, mình lên mạng tìm hiểu và học được vài chiêu. Thứ nhất, mình nhắn tin lịch sự nhưng kiên quyết, ghi rõ số buổi đã dạy, số tiền còn nợ, kèm ảnh chụp màn hình lịch sử dạy học trên Google Meet. Thứ hai, mình đề nghị gặp trực tiếp hoặc gọi điện để nói chuyện, thay vì chỉ nhắn tin qua lại. Thứ ba, mình hỏi ý kiến một anh khóa trên cũng làm gia sư. Anh khuyên nên gửi thông báo dừng dạy nếu không thanh toán trong vòng một tuần. Cuối cùng, phụ huynh hẹn gặp mình ở một quán cà phê trên đường Trần Hưng Đạo, Quận 5, trả đủ 1,2 triệu còn thiếu và xin lỗi. Mình may mắn vì họ vẫn còn thiện chí.
Bài học về hợp đồng và cách tránh bị giữ lương
Từ đó, mình không bao giờ dạy mà không có thỏa thuận rõ ràng. Mình soạn một bản cam kết ngắn, in ra hai bản, ghi rõ: lương 150.000 đồng một buổi, thanh toán vào ngày 5 và ngày 20 hàng tháng, nếu chậm quá ba ngày thì tạm dừng dạy. Mình cũng chuyển sang yêu cầu thanh toán trước 50 phần trăm cho tháng đầu tiên với phụ huynh mới. Kinh nghiệm của mình là các bạn sinh viên nên đọc kỹ mọi điều khoản, dù chỉ là tin nhắn, và giữ lại bằng chứng. Về chuyện thuê trọ, mình cũng từng bị giữ tiền cọc 1,5 triệu đồng khi trả phòng ở một dãy trọ trên đường Võ Văn Kiệt, Phường 1, Quận 5, chỉ vì hợp đồng ghi mập mờ về việc sửa chữa nhỏ. Mình khuyên các bạn chụp ảnh phòng trước khi dọn vào, ghi rõ tình trạng điện nước, và đọc kỹ giấy tờ trước khi ký.
Chi phí thực tế và cách cân đối
Mình ghi lại chi tiêu một tháng để các bạn thấy bức tranh rõ hơn. Tiền phòng trọ 2,5 triệu đồng, tiền điện nước khoảng 350.000 đồng, tiền ăn mỗi ngày 60.000 đồng cho ba bữa, tính ra 1,8 triệu đồng một tháng. Vé xe buýt sinh viên 7.000 đồng một lượt, mình đi khoảng 20 lượt mỗi tháng hết 140.000 đồng. Một suất cơm gà ở quán gần Đại học Kinh tế TP.HCM cơ sở B, đường Nguyễn Tri Phương, Quận 10, giá 35.000 đồng. Nhờ dạy online, mình tiết kiệm được tiền đi lại và thời gian. Nhưng mình cũng nhận ra một điều: dạy online dễ bị hiểu là “không tốn công”, nên phụ huynh hay trả chậm. Mình phải nói thẳng ngay từ đầu: em dạy nghiêm túc, và cần được trả đúng hạn.
Chuyện chưa ưng và lời nhắn cho các bạn
Mình vẫn chưa ưng một điều là dù đã cẩn thận hơn, mình vẫn từng bị một phụ huynh khác giữ 300.000 đồng cho một buổi dạy thử, với lý do “con chị học chưa hợp”. Mình đành chấp nhận vì không có thỏa thuận rõ ràng cho buổi thử. Bài học là ngay cả buổi dạy thử cũng nên nói trước về việc có tính tiền hay không. Hiện tại, mình dạy ba học sinh qua Google Meet, thu nhập khoảng 5,4 triệu đồng một tháng, đủ để sống thoải mái hơn ở Sài Gòn. Mình vẫn ở trọ gần Đại học Sư phạm, vẫn ăn cơm bình dân, vẫn đi xe buýt. Nhưng mình biết cách bảo vệ công sức của mình. Các bạn sinh viên muốn dạy online hãy nhớ: thỏa thuận rõ ràng, thanh toán đúng hạn, và đừng ngại lên tiếng khi bị giữ lương.
Câu hỏi thường gặp
Dạy gia sư online qua Google Meet nên thu tiền trước hay sau?
Nên thu trước 50 phần trăm cho tháng đầu với phụ huynh mới. Từ tháng sau, thu vào ngày 5 và 20 hàng tháng. Nếu chậm quá ba ngày, bạn dừng dạy ngay.
Phụ huynh không trả tiền dạy thêm thì làm gì?
Bạn nhắn tin ghi rõ số buổi, số tiền còn nợ, kèm ảnh chụp lịch sử dạy trên Google Meet. Đề nghị gặp trực tiếp hoặc gọi điện. Thông báo dừng dạy nếu sau một tuần vẫn không thanh toán.
Buổi dạy thử có nên lấy tiền không?
Có, bạn nên nói trước là buổi thử tính 150.000 đồng hoặc miễn phí tùy thỏa thuận. Đừng để mập mờ rồi mất tiền oan như mình từng bị giữ 300.000 đồng.
