Tối qua đứa bạn cùng phòng hỏi tôi làm quán trà sữa lâu vậy có chán không, và tôi tự dưng ngồi im. Ba năm, cùng một cái quầy. Cùng một công thức. Cùng những câu chào giống hệt nhau mỗi ca. Tôi chưa từng thấy chán, nhưng cũng chưa từng ngồi lại hỏi mình đang có gì trong tay.
Cái quầy quen đến mức tôi không buồn nhìn ra ngoài
Hồi năm nhất tôi nhận việc ở một quán trà sữa gần trường, cách phòng trọ đúng bảy phút đi bộ. Lương tính theo giờ, tháng nào cũng vừa đủ tiền trọ. Vậy là tôi bám luôn, qua mấy học kỳ, qua cả mùa thi, qua những đợt tôi hứa với mình tháng sau sẽ tìm chỗ khác.
Cái quán đó dạy tôi đủ thứ mà lúc nhận việc tôi không nghĩ mình sẽ học được. Tôi nhớ mặt gần hết khách quen, biết ai bỏ ít đá, ai đổi sữa hạt, ai chỉ ghé lúc tan ca. Tôi biết xoay ca khi kẹt lịch học, biết nói chuyện với người giao hàng, biết dỗ một bạn nhân viên mới đang run tay vì đông khách. Nhưng tôi chưa từng đếm mấy thứ đó thành cái gì cả. Với tôi, chúng chỉ là chuyện mỗi ngày.
Bữa cơm trưa tính theo ca làm chứ không theo bảng giá
Chuyện tiền thì dễ thấy hơn. Một tháng của tôi chia thành ba khoản: tiền phòng, tiền ăn, tiền đi lại. Hễ quán cắt ca đột xuất là tôi biết ngay bữa trưa hôm đó phải co lại. Mấy lần quán đổi giờ mở cửa, tôi phải chọn giữa một buổi học trên lớp và một ca có lương, và tôi thường chọn ca có lương. Tôi không kể ra để kêu. Tôi kể vì tự dưng nhận ra mình đã để công việc đó quyết định lịch ăn, lịch ngủ và cả lịch học của mình từ lúc nào không hay.
Điều tệ hơn là tôi không biết mình đáng giá bao nhiêu ngoài kia. Tôi chưa từng đi phỏng vấn chỗ khác. Không biết quán bên cạnh trả bao nhiêu cho người làm được việc như tôi, không biết mấy bạn cùng lớp đi làm gia sư hay chạy quán cà phê kiếm hơn hay kém. Tôi cứ nghĩ mình đang yên ổn, trong khi thực ra tôi chỉ đang không có gì để so sánh.
Thử hỏi giá mình giữa lúc không cần đổi việc
Nghe thì lạ, nhưng tôi bắt đầu thấy việc tự kiểm tra mình trên thị trường lao động không hẳn là chuyện của người đang muốn nhảy việc. Nó giống như cân lại cái túi đi chợ: không phải vì định mua thêm, mà vì muốn biết lâu nay mình có bị hớ không. Một buổi chiều rảnh, tôi lướt mấy tin tuyển dụng làm thêm trong mấy nhóm sinh viên, đọc yêu cầu công việc, đọc mức lương, tự nhẩm xem mình khớp được bao nhiêu dòng.
Tôi nhận ra có mấy thứ mình làm được mà không ghi vào đâu cả: giữ được khách quen, xử lý ca đông, nhận ca gấp. Mấy chỗ khác đang trả tiền cho đúng những thứ đó. Tôi không nói là mình phải nghỉ quán ngay. Tôi chỉ nói là tôi nên biết, để lần sau quán đổi lịch hay cắt ca, tôi có cái để cân chứ không ngồi đoán.
Đường đi học buổi tối không còn dài như trước
Có một chuyện tôi ít kể. Quán tôi làm nằm trên đường về trọ, nên mỗi tối tan ca là tôi đi bộ về luôn, tiện ghé chợ mua ít đồ ăn sáng cho hôm sau. Cái tiện đó giữ tôi lại lâu hơn tôi tưởng. Nó khiến việc tìm chỗ làm khác nghe như một việc lớn lao, phải đổi đường đi, đổi giờ ăn, đổi cả chỗ gửi xe. Tôi đã lấy mấy cái tiện nhỏ đó làm lý do để không bao giờ nhìn sang.
Nhưng nếu chỉ vì ngại đổi đường mà tôi không biết mình đang đứng ở đâu, thì cái giá phải trả không nằm ở đồng lương tháng này. Nó nằm ở chỗ khi cần, tôi không có gì trong tay để thương lượng. Không có con số nào để nói với chủ trọ. Không có lựa chọn nào để nói với quán.
Một tờ giấy nháp tôi dán lên tường phòng trọ
Cuối tuần rồi tôi lấy một tờ giấy nháp, kẻ hai cột. Cột bên trái là những việc tôi làm được ở quán. Cột bên phải là những chỗ đang tuyển người làm mấy việc đó, và họ trả bao nhiêu. Tôi dán nó lên tường, ngay cạnh tờ lịch học. Không phải để khoe, cũng không phải để dọa mình. Chỉ để mỗi lần nhìn lên, tôi nhớ mình đang có giá, và cái giá đó cần được biết chứ không nên để im lặng mãi.
Bạn cùng phòng tối qua hỏi tôi có chán không. Tôi vẫn chưa có câu trả lời. Nhưng tôi biết tuần này mình sẽ ngồi lại thêm một buổi, đọc mấy tin tuyển dụng nữa, ghi thêm vài dòng vào cột bên phải. Không vì tôi muốn bỏ quán. Vì tôi muốn lần tới, khi có ai hỏi tôi làm được gì, tôi không phải ngồi im.
Đọc thêm: Trực shop quần áo online: 20k/giờ, coi chừng cọc đồng phục
