“Sinh viên mình giỏi thì giỏi thật, mà ra trường xong cứ nhìn vào mấy thành phố lớn.” Đứa bạn tôi nói câu đó lúc trưa, khi cả hai đang ăn cơm bình dân ở hẻm sau trường. Tôi ngồi ở bàn học cuối dãy, nhìn tờ giấy nháp ghi lịch học thêm chi chít, tự dưng nhớ tới một tin đọc được mấy hôm trước: một người từng đoạt huy chương Olympic quốc tế bỏ công việc ở trường đại học lớn trong khu vực để về dạy ở trường chuyên của tỉnh.
Một tấm huy chương và một tờ đơn xin việc
Tôi không quen biết người đó. Cũng chẳng rõ chuyện cụ thể ra sao. Nhưng cái cách sự việc được kể khiến tôi dừng lại lâu hơn bình thường: người ta không nói về lương, không nói về chỗ ở, chỉ nói về việc anh chọn quay về. Với một đứa sinh viên năm ba như tôi, đang sống trong phòng trọ chật ở Bình Thạnh, chuyện chọn nơi làm việc luôn gắn với tiền nhà, tiền ăn, tiền đi lại. Tôi đọc tin mà trong đầu tự hỏi: nếu mình có một tấm bằng đẹp và một công việc ổn ở thành phố lớn, mình có dám đổi không.
Tiền trọ tháng này và câu chuyện chọn chỗ đứng
Tháng này tiền trọ của tôi tăng thêm, chủ nhà bảo do giá điện. Tôi phải cắt bớt một buổi cà phê học nhóm, chuyển sang ngồi ở thư viện trường. Những lúc chuyện cống hiến cho quê hương nghe xa. Nhưng thật ra nó nằm ngay trong mấy quyết định nhỏ: ở lại thành phố làm thêm để trả tiền phòng, hay về gần nhà ăn cơm mẹ nấu. Tôi không nói người ở lại là sai. Tôi chỉ thấy câu chuyện kia làm rõ một điều mà sinh viên mình ít khi được nghe: chọn nơi làm việc không chỉ là chọn mức lương, mà còn là chọn mình muốn đứng ở đâu trong bức tranh chung.
Bữa cơm sinh viên và khoảng cách giữa hai miền
Một phần cơm ở đây mười lăm nghìn, canh chua và cá kho. Ngồi đó nghe mấy anh chị khóa trên nói chuyện đi thực tập, có anh bảo về tỉnh làm thì buồn, không có quán xá, không có chỗ chơi. Nhưng cũng có chị nói về quê làm hai năm rồi xin lên lại thành phố học cao học, và chị thấy mình hiểu học sinh hơn hẳn. Tôi nghĩ chuyện một người giỏi chọn về dạy ở trường chuyên của tỉnh không phải là chuyện hy sinh, mà là chuyện mở ra một hướng nhìn khác cho người trẻ. Nó nói rằng chỗ tốt không chỉ nằm ở những thành phố lớn, và công việc dạy học ở quê cũng cần người giỏi y như ở trung tâm.
Giờ học và những đứa em ở quê
Tôi có một đứa em họ đang học cấp ba ở tỉnh. Năm ngoái em hỏi tôi có nên thi vào trường chuyên không, vì nghe nói học ở đó thầy cô toàn người giỏi. Tôi bảo em cứ thi, nhưng trong lòng không chắc trường có đủ giáo viên giỏi để kèm từng đứa. Giờ đọc câu chuyện kia, tôi hiểu thêm: một người thầy giỏi về trường tỉnh không chỉ dạy kiến thức, mà còn mang theo cách làm việc, cách đặt câu hỏi, cách nhìn một vấn đề từ nhiều phía. Những thứ đó không nằm trong sách giáo khoa, nhưng lại là thứ học sinh ở quê ít có cơ hội tiếp xúc.
Đi lại mỗi ngày và cái giá của sự lựa chọn
Mỗi sáng tôi đi xe buýt từ nhà trọ tới trường, mất gần bốn mươi phút. Trên xe hay có mấy bạn sinh viên trường khác, cũng cầm tập, cũng ngủ gật. Có hôm tôi tự hỏi nếu mình về quê sống thì có phải thức dậy sớm hơn không, có phải đi xa hơn không. Tôi nghĩ chuyện một người bỏ công việc ở nơi tiện nghi để về một nơi ít tiện nghi hơn chắc hẳn cũng có cái giá của nó, mà cái giá đó người ngoài không thấy hết. Tôi không muốn tô hồng chuyện đó. Nhưng tôi cũng không muốn quy mọi thứ về chuyện lương cao hay thấp.
Điều tôi giữ lại từ một câu chuyện không liên quan tới mình
Tôi không biết người trong tin đó nghĩ gì. Tôi chỉ biết là sau khi đọc xong, tôi nhìn lại tờ giấy nháp của mình và thấy nó bớt chật hơn một chút. Có thể tôi vẫn ở lại thành phố, vẫn đi làm thêm, vẫn trả tiền trọ hàng tháng. Nhưng tôi nghĩ mình sẽ bớt mặc định rằng chỗ tốt nhất luôn là chỗ đông người nhất. Cái tôi học được từ câu chuyện kia không phải là một bài học to tát, mà là một câu hỏi nhỏ: mình muốn làm gì với cái mình có, và mình muốn làm ở đâu. Câu trả lời có thể thay đổi, nhưng ít nhất tôi đã bắt đầu hỏi. Và nếu bạn cũng đang cầm tờ giấy nháp như tôi, thử ghi thêm một dòng: mình muốn đứng ở đâu sau bốn năm nữa.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên sư phạm về tỉnh dạy có lương thấp hơn ở thành phố nhiều không?
Lương khởi điểm giáo viên trung học ở tỉnh thường thấp hơn thành phố khoảng 20-30% tùy địa phương, nhưng chi phí sinh hoạt cũng giảm đáng kể. Nhiều tỉnh có thêm phụ cấp thu hút giáo viên giỏi, nên thu nhập thực tế có thể không chênh nhiều.
Học trường chuyên ở tỉnh có kém hơn trường chuyên thành phố không?
Không hẳn. Trường chuyên tỉnh như Lê Hồng Phong, Phan Bội Châu vẫn có giáo viên giỏi và học sinh đoạt giải quốc gia đều. Cái thiếu chủ yếu là môi trường học thêm, thư viện và các hoạt động ngoại khóa đa dạng hơn ở thành phố lớn.
Làm sao biết mình nên ở lại thành phố hay về quê làm việc?
Thử tính chi phí sinh hoạt một tháng ở cả hai nơi, rồi so với mức lương dự kiến. Nếu chênh lệch không lớn và bạn muốn gần gia đình, về tỉnh làm hai năm đầu rồi tính tiếp là hướng nhiều người chọn.
Đọc thêm: Sinh viên Sài Gòn giữ sức khi bài vở tràn ra ngoài giờ lên lớp
