“Em gửi chị 500 nghìn tiền giữ chỗ trước nhé, mai chị sắp lịch phỏng vấn cho em.” Tôi đọc tin nhắn đó ba lần trong lúc ngồi ở ghế đá khuôn viên một trường đại học trên đường Nguyễn Văn Cừ, tay cầm ly trà đá vừa mua ở cổng. Tin tuyển dụng thực tập marketing cho một công ty có tên rất kêu, mức hỗ trợ nhìn vào thì hấp dẫn, và tôi vừa bấm gửi CV chưa đầy mười phút trước. Cái cảm giác được chọn nhanh đến mức khó tin khiến tôi vừa mừng vừa ngờ. Tôi quyết định chưa chuyển khoản, và bắt tay vào kiểm tra lại từ đầu.
Lần đầu tôi tin vào một dòng tin nhắn
Chuyện bắt đầu từ một bài đăng trong nhóm sinh viên tìm việc làm thêm. Nội dung ngắn, ảnh văn phòng sáng sủa, không có địa chỉ cụ thể, chỉ ghi khu vực quận 10 gần đó. Tôi nhắn tin, và bên kia trả lời rất nhanh, hỏi đúng ba câu về trường, ngành, số buổi rảnh mỗi tuần. Sau đó là yêu cầu đặt cọc giữ chỗ. Hồi đó tôi từng nghe chuyện sinh viên bị lừa tiền cọc phòng trọ ở khu vực quanh các trường, nhưng lại nghĩ chuyện thực tập thì khác. Tôi đã sai ở chỗ đó. Cái hớ của tôi không phải là mất tiền ngay, mà là suýt nữa thì mất, vì tôi gần như đã bấm chuyển khoản chỉ để giữ một suất mà tôi chưa hề xác minh.
Tôi bắt đầu tra ngược lại từng mảnh ghép
Việc đầu tiên tôi làm là tìm tên công ty đó trên các nền tảng khác nhau. Tôi mở trang thông tin doanh nghiệp, tìm bài đăng trên các trang tuyển dụng lớn, và tra cả trên mạng xã hội xem có ai từng phỏng vấn ở đó chưa. Không tìm thấy gì trùng khớp. Một trang có tên gần giống nhưng địa chỉ nằm ở quận Bình Thạnh, trong khi tin nhắn nói khu vực quận 10. Tôi nhắn hỏi lại địa chỉ chính xác, bên kia trả lời vòng vo rồi bảo “em cứ đóng tiền trước, chị gửi sau”. Tôi bắt đầu thấy lạnh sống lưng. Tôi lấy số điện thoại đó dò trên mạng, và thấy nó từng xuất hiện trong vài bài cảnh báo của sinh viên về chiêu trò đặt cọc giữ chỗ thực tập. Lúc đó tôi mới hiểu vì sao mình nên tra nhiều nguồn ngay từ đầu.
Mẹo của tôi bây giờ là luôn so ba nguồn: bài đăng gốc, trang thông tin chính thức của đơn vị, và phản hồi của người từng làm ở đó. Trước đây tôi chỉ đọc đúng một bài đăng rồi nhắn tin là xong, mất khoảng hai phút cho mỗi tin. Sau khi đổi cách, tôi mất thêm chừng bảy đến tám phút cho mỗi tin, nhưng lọc được gần như toàn bộ tin có dấu hiệu đáng ngờ. Số tiền tôi từng suýt mất là 500.000 đồng, đúng bằng tiền ăn cả tuần của tôi ở khu vực gần trường. Cái giá đó khiến tôi nhớ mãi, vì 500.000 đồng với một sinh viên thuê trọ ở quận 5, đi học bằng xe buýt, ăn cơm bình dân mỗi trưa, là khoản không hề nhỏ.
Những lần tôi đi xác minh tận nơi
Sau vụ đó, tôi đổi hẳn thói quen. Khi thấy tin thực tập hấp dẫn, tôi tìm địa chỉ văn phòng thật, rồi nếu gần chỗ học thì tôi chạy ngang xem tòa nhà đó có thật không, có bảng hiệu không, hay chỉ là một căn hộ cho thuê treo biển công ty. Có lần tôi đi từ trường ở đường Nguyễn Văn Cừ xuống tận quận 7 để xem một chỗ, phát hiện ra địa chỉ ghi trên tin là một quán cà phê, chẳng có công ty nào. Lần khác, tôi nhờ anh khóa trên đang làm ở một công ty trên đường Cách Mạng Tháng Tám xác nhận giúp, và anh bảo chỗ đó tuyển thật, chỉ là mức hỗ trợ thấp hơn tin đăng. Tôi vẫn nhận, vì ít nhất nó thật. Tôi cũng tập hỏi thẳng ba câu: làm ở đâu, làm với ai, có phải đóng khoản nào không. Đơn vị tử tế sẽ trả lời rõ ràng, còn bên có ý lừa thì thường né hoặc hối thúc.
Chuyện tiền cọc khi thuê trọ cũng dạy tôi điều tương tự. Hợp đồng tôi từng ký ở một phòng trọ gần phường 4, quận 5 ghi rõ tiền cọc và điều kiện trả lại, nhưng tôi đọc qua loa nên đến lúc dọn đi mới vỡ lẽ vài dòng mình chưa nắm. Tôi không dám nói điều khoản nào đúng sai, chỉ biết kinh nghiệm của mình là đọc kỹ từng dòng, chụp lại giấy tờ, giữ biên nhận, và hỏi lại người cho thuê trước khi ký. Việc làm thêm và việc thuê trọ đều có chung một điểm: cái gì càng hối thúc, càng phải chậm lại mà kiểm tra.
Bây giờ tôi kiểm tra trước khi gửi CV
Tôi lập cho mình một danh sách ngắn những nguồn đáng tin: trang tuyển dụng có xác minh doanh nghiệp, trang thông tin chính thức của trường, và các nhóm sinh viên có người thật đứng ra phản hồi. Tôi cũng ghi lại những dấu hiệu khiến tôi dừng lại ngay: đòi tiền trước, địa chỉ mơ hồ, trả lời quá nhanh mà không hỏi gì về chuyên môn, và mức hỗ trợ cao bất thường so với mặt bằng chung. Với mỗi tin tôi định ứng tuyển, tôi dành thêm vài phút để tra chéo, và nếu vẫn chưa chắc, tôi hỏi một người bạn hoặc anh chị khóa trên. Việc đó tốn thời gian hơn, nhưng tôi không còn phải sống trong cảm giác vừa mừng vừa sợ như lần ngồi ở ghế đá hôm trước nữa. Đi học xa nhà, tiền trọ, tiền ăn, tiền xe buýt đều phải tính từng khoản, nên tôi xem việc kiểm tra tin tuyển dụng là một phần của việc quản lý chi tiêu, chứ không phải chuyện phụ.
Đọc thêm: Portfolio sinh viên thiết kế: chọn dự án nào để không bị loãng
