“Em cứ nhận mức đó đi, thực tập mà, lấy kinh nghiệm là chính.” Thằng bạn cùng lớp vừa dứt câu thì ngón tay tôi cũng vừa dừng trên bàn phím. Tôi đang gõ dở tin nhắn trả lời chị tuyển dụng về mức phụ cấp cho kỳ thực tập sắp tới.
Tôi học năm ba ở một trường đại học trên đường Nguyễn Văn Cừ, quận 5. Phòng trọ của tôi nằm trên đường Trần Hưng Đạo, cũng quận 5, đi bộ ra trường chưa tới mười lăm phút. Nghe thì tiện. Nhưng tiền phòng mỗi tháng vẫn là nỗi lo lớn nhất của tôi.
Tôi nhận được tin nhắn từ công ty nhỏ ở quận 3
Nơi nhận tôi thực tập là một công ty truyền thông nhỏ nằm trong hẻm trên đường Võ Văn Tần, quận 3. Văn phòng chỉ hơn chục người, ai cũng ôm nhiều việc. Buổi phỏng vấn diễn ra nhanh. Chị phụ trách nói thẳng là công ty không có ngân sách lớn cho thực tập sinh, mức phụ cấp khởi điểm là 1.500.000 đồng một tháng, làm ba buổi một tuần. Tôi gật đầu trong buổi đó, vì sợ mất cơ hội.
Tối về, tôi ngồi tính lại. Tiền xe buýt đi về hai chặng mỗi ngày, tiền ăn trưa ngoài quán, tiền in tài liệu, tiền cà phê những hôm họp nhóm ngoài giờ. Cộng sơ sơ cũng gần bằng khoản phụ cấp. Tôi bắt đầu thấy mình đã gật quá sớm.
Tôi thử mở lời, và bị hớ ngay lần đầu
Tôi nhắn cho chị phụ trách, hỏi liệu mức phụ cấp có thể xem lại không. Tôi viết một đoạn dài, rào trước đón sau, giải thích hoàn cảnh, kể lể quãng đường, gần như xin lỗi vì đã hỏi. Chị trả lời lịch sự nhưng gọn: mức đó là áp dụng chung cho thực tập sinh, chị không quyết được. Tôi đọc xong thấy hơi quê. Mình đã đặt sai câu hỏi.
Sai ở chỗ tôi hỏi về hoàn cảnh của mình. Chị ấy không tuyển hoàn cảnh, chị ấy tuyển người làm được việc. Tôi đã kể chuyện tiền nhà, chuyện đi lại, mà không nói được một câu nào về việc tôi sẽ mang lại gì cho công ty trong ba tháng tới.
Lần thứ hai, tôi chuẩn bị danh sách việc mình có thể làm
Tôi bỏ hẳn đoạn kể lể. Tôi liệt kê ra giấy những việc mình đã làm được ở các môn học và các dự án nhóm: viết nội dung cho fanpage, dựng video ngắn bằng điện thoại, chạy báo cáo bằng bảng tính, chụp hình sản phẩm. Tôi ghi rõ mỗi tuần tôi có thể nhận thêm một buổi, và xin nhận thêm phần việc dựng video vì công ty đang thiếu người làm mảng đó.
Rồi tôi đề nghị một mức cụ thể: 2.200.000 đồng một tháng, kèm một buổi làm thêm mỗi tuần. Tôi gửi kèm hai mẫu video tôi từng dựng, để chị thấy tôi không nói suông. Lần này chị trả lời khác hẳn. Chị nói sẽ hỏi lại quản lý, và hôm sau chốt 2.000.000 đồng một tháng, vẫn ba buổi, nhưng tôi được nhận thêm việc dựng video và được ghi tên vào phần credit sản phẩm.
Bài học về con số trước và sau
Trước khi thương lượng, tôi nhận 1.500.000 đồng một tháng cho ba buổi mỗi tuần, chưa tính tiền đi lại. Sau khi thương lượng, tôi nhận 2.000.000 đồng, vẫn ba buổi, nhưng được cộng thêm phần việc dựng video và một buổi làm online tại nhà. Tính ra mỗi tháng tôi gọn được khoảng 500.000 đồng tiền phụ cấp, cộng thêm khoảng 200.000 đồng tiền xe buýt vì bớt được một buổi phải lên văn phòng. Tổng cộng gần 700.000 đồng, đủ để tôi trả tiền điện nước và tiền mạng cho phòng trọ ở quận 5, thứ mà trước đó tôi phải xin thêm từ gia đình.
Con số 700.000 đồng đó không lớn với nhiều người. Với tôi lúc đó, nó là khác biệt giữa việc phải vay bạn cùng phòng và việc tự lo được một phần chi tiêu.
Vì sao doanh nghiệp nhỏ dễ nói chuyện hơn tôi tưởng
Ở công ty nhỏ trên đường Võ Văn Tần, người quyết mức phụ cấp ngồi ngay trong phòng, không phải qua nhiều tầng duyệt. Chị phụ trách vừa tuyển tôi vừa trực tiếp giao việc, nên chị biết rõ tôi làm được gì và còn thiếu gì. Chính vì vậy, một đề nghị có căn cứ rõ ràng dễ được lắng nghe hơn là một đề nghị dựa trên cảm giác.
Ngược lại, ở các công ty lớn mà bạn tôi thực tập, mức phụ cấp đôi khi do quy định chung, hỏi cũng bằng không. Cho nên câu hỏi nên thương lượng hay không còn tùy vào nơi mình đặt chân tới. Với doanh nghiệp nhỏ, tôi thấy cơ hội mở lời cao hơn, miễn là mình nói bằng việc, không nói bằng hoàn cảnh.
Tôi đã sai thêm một lần ở phần giấy tờ
Sau khi chốt được phụ cấp, tôi ký một bản thỏa thuận thực tập ngắn, hai mặt giấy. Tôi đọc lướt vì tin chị phụ trách. Đến tuần thứ ba tôi mới phát hiện trong đó có ghi rõ số buổi mỗi tuần và thời hạn hoàn thành, nhưng không ghi cách tính nếu tôi phải làm bù. Có hôm công ty cần gấp, tôi lên văn phòng buổi thứ tư mà không biết buổi đó có được tính hay không. Tôi phải nhắn hỏi lại, và chị xác nhận có tính bù vào tuần sau.
Bài học khá đau: đọc kỹ giấy tờ trước khi ký, kể cả giấy ngắn, kể cả người ký với mình rất dễ mến. Kinh nghiệm này tôi cũng mang sang chuyện thuê trọ. Hợp đồng thuê phòng trên đường Trần Hưng Đạo của tôi có ghi tiền cọc nhưng không ghi rõ điều kiện trả lại cọc khi hết hạn. Tới lúc dọn đi, hai bên phải ngồi nói lại từ đầu, mất thời gian và mất lòng. Tôi không dám gì về chuyện đúng sai pháp lý, chỉ biết chắc một điều: cứ hỏi cho rõ từ lúc ký, chụp lại giấy tờ, ghi chép các khoản đã đóng, thì lúc rời đi đỡ mệt hơn nhiều.
Chốt lại từ trải nghiệm của tôi
Thương lượng lương thực tập ở doanh nghiệp nhỏ là việc nên thử, nhưng phải thử đúng cách. Đừng hỏi bằng hoàn cảnh của mình, hãy hỏi bằng danh sách việc mình làm được và một con số cụ thể. Đừng nhắn tin dài dòng xin lỗi, hãy đưa ra một đề nghị rõ ràng kèm bằng chứng. Và đừng quên đọc kỹ giấy tờ, từ thỏa thuận thực tập cho tới hợp đồng thuê trọ, vì những dòng chữ nhỏ đó mới là thứ theo mình tới cuối kỳ.
Tôi không nghĩ mình thắng trong lần thương lượng đó. Tôi chỉ nghĩ mình đã học được cách nói chuyện với người tuyển mình, và cách tự lo một phần cuộc sống sinh viên ở Sài Gòn. Với tôi, là đủ để không thấy tiếc.
Câu hỏi thường gặp
Thực tập sinh ở công ty nhỏ có nên hỏi lại mức phụ cấp không?
Nên, nhưng phải chuẩn bị trước. Tôi từng hỏi kiểu kể lể hoàn cảnh và bị từ chối thẳng. Lần sau tôi liệt kê việc mình làm được kèm mẫu video, đề nghị 2.200.000 đồng và được chốt 2.000.000 đồng.
Phụ cấp thực tập ở quận 3 thường bao nhiêu một tháng?
Công ty nhỏ trong hẻm đường Võ Văn Tần trả tôi 1.500.000 đồng cho ba buổi một tuần. Con số này thay đổi tùy công ty, nên tôi hỏi rõ ngay trong buổi phỏng vấn thay vì đoán.
Ký thỏa thuận thực tập cần chú ý gì?
Đừng đọc lướt như tôi. Bản hai mặt giấy của tôi ghi số buổi mỗi tuần nhưng thiếu cách tính buổi làm bù, tới tuần thứ ba tôi mới phát hiện và phải nhắn hỏi lại chị phụ trách.
Đọc thêm: Câu hỏi phỏng vấn thực tập sinh và cách trả lời
