“Ứng viên giới thiệu về bản thân đi.” Tôi ngồi thẳng lưng, tay đặt lên đùi, và nhận ra mình vừa uống cạn ly nước lọc của phòng chờ. Buổi phỏng vấn thực tập ở một công ty truyền thông trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, Quận 1 bắt đầu đúng kiểu tôi sợ nhất: câu hỏi mở, không có đáp án mẫu. Hôm đó tôi mặc áo sơ mi trắng, mang theo bản in CV gấp bốn lần cho chắc, nhưng trong đầu chỉ có một câu hỏi lớn hơn tất cả: không biết mình sẽ trả lời trật ở đâu.
Ngồi ở phòng chờ và nhận ra mình chưa chuẩn bị gì
Tôi tới sớm mười lăm phút, đúng như lời khuyên của anh khóa trên ở trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Nhưng tới sớm mà không biết nói gì thì cũng vô ích. Tôi ngồi nhìn lại tờ CV của mình và thấy nó giống một danh sách hoạt động hơn là một câu chuyện. Trước buổi này, tôi đã chuẩn bị kiểu học thuộc lòng: viết sẵn câu trả lời cho năm câu hỏi, đọc đi đọc lại trên xe buýt số 93 từ Nhà Bè lên trung tâm. Sau khi bị hỏi câu đầu tiên và trả lời loanh quanh mất gần ba phút, tôi mới hiểu vấn đề. Câu trả lời học thuộc nghe rất trơn, nhưng không có gì để người phỏng vấn bám vào. So với việc đọc thuộc lòng, việc chuẩn bị theo dạng câu chuyện có số liệu khiến tôi nói gọn hơn: cùng một nội dung, tôi rút từ ba phút xuống còn khoảng bốn mươi giây, và người phỏng vấn bắt đầu ghi chú. Bài học đầu tiên tôi rút ra là đừng học thuộc, hãy chuẩn bị vài câu chuyện thật ngắn có mốc thời gian và kết quả cụ thể.
Những câu hỏi tôi bị hỏi thật và cách tôi gỡ
Câu hỏi phổ biến nhất vẫn là phần giới thiệu bản thân. Cách trả lời an toàn là đi theo một trục: hiện tại tôi là ai, tôi đang làm gì, và vì sao tôi ngồi ở đây. Tôi kể mình là sinh viên năm ba, đang làm cộng tác viên nội dung cho một câu lạc bộ trong trường, và muốn thử sức ở mảng biên tập vì tôi thích viết. Nghe đơn giản nhưng đủ để họ hỏi tiếp.
Câu thứ hai thường là vì sao em chọn công ty này. Tôi từng trả lời kiểu khen chung chung và bị hỏi ngược lại ngay. Lần sau tôi chuẩn bị một chi tiết thật: tôi đọc một bài trên trang của họ và thấy cách họ kể chuyện rất gần với thứ tôi đang tập viết. Nói cụ thể một sản phẩm của họ thì an toàn hơn nhiều so với nói công ty nổi tiếng.
Câu khó nhất với tôi là điểm yếu của em là gì. Tôi từng nói mình cầu toàn và bị cười nhẹ. Sau đó tôi đổi cách: nói thật một điểm yếu kèm cách tôi đang xử lý. Tôi thú nhận mình yếu khoản quản lý thời gian khi làm nhiều việc cùng lúc, và đang dùng một cuốn sổ nhỏ để ghi việc theo buổi. Người phỏng vấn gật đầu, có lẽ vì nghe được một thứ có thể kiểm chứng.
Nhóm câu hỏi tình huống cũng rất hay gặp: nếu deadline gấp mà việc chưa xong thì em làm gì. Tôi kể một lần thật đã làm sai. Đợt làm tập san cho khoa, tôi nhận viết ba bài trong hai ngày và tới hôm cuối mới phát hiện một bài thiếu ảnh. Tôi không kịp xin ảnh nên tự ý dùng ảnh trên mạng, bị ban biên tập nhắc và phải gỡ xuống. Tôi kể lại chuyện đó và nói mình giờ luôn xác nhận nguồn ảnh từ đầu. Câu chuyện thất bại này lại ghi điểm hơn mọi câu khen bản thân.
Còn câu hỏi về mức lương thực tập thì nhẹ nhàng hơn tôi tưởng. Có nơi trả theo ngày, khoảng 120.000 đồng một buổi, có nơi chỉ hỗ trợ tiền đi lại. Tôi học được cách hỏi lại cho rõ: mỗi tuần cần mấy buổi, có được linh động lịch thi không. Hỏi thẳng những thứ này không làm mình mất điểm, miễn là giọng bình thường.
Về nhà, sửa lại cách chuẩn bị cho lần sau
Sau buổi đó, tôi ngồi lại quán cà phê trên đường Võ Văn Tần, ghi ra giấy những câu mình trả lời dở. Tôi thấy lỗi lớn nhất là tôi kể dài, không có điểm dừng, và hay nói “em nghĩ là” quá nhiều lần. Lần phỏng vấn kế tiếp ở một công ty nhỏ hơn gần Hồ Con Rùa, tôi thử cách khác: trả lời mỗi câu trong khoảng một phút, dừng lại để họ hỏi tiếp. Kết quả khá hơn hẳn, và tôi nhận được email nhận thực tập sau ba ngày.
Vài thứ tôi vẫn giữ tới giờ. Một là luôn đọc kỹ mô tả công việc để đoán trước họ sẽ hỏi gì. Hai là chuẩn bị một câu hỏi ngược lại cho nhà tuyển dụng, thường là về cách một thực tập sinh được hướng dẫn trong những tuần đầu. Ba là nếu không biết câu trả lời, nói thật là chưa rõ và xin phép được tìm hiểu, thay vì đoán bừa. Người phỏng vấn không mong một sinh viên năm ba biết hết mọi thứ. Họ muốn thấy mình trả lời được rằng mình sẽ làm gì khi chưa biết.
Chuyện tiền cọc nhà trọ tôi cũng vấp một lần nên giờ thành thói quen. Đợt tìm phòng ở khu Bình Thạnh, tôi đặt cọc trước khi đọc kỹ giấy tờ, rồi lúc dọn đi thì phát sinh chuyện không thống nhất về việc giữ lại bao nhiêu. Từ đó tôi luôn đọc kỹ từng dòng trong hợp đồng thuê trọ, hỏi rõ phần tiền cọc ghi thế nào, và giữ lại một bản có chữ ký hai bên. Tôi không dám nói điều khoản nào đúng sai, chỉ khuyên các bạn đọc chậm và hỏi trước, đừng gật cho nhanh.
Giờ nhìn lại, buổi phỏng vấn thực tập đầu tiên không phải thất bại, chỉ là buổi học hơi muộn. Cái tôi cần không phải một bộ đáp án hoàn hảo, mà là vài câu chuyện thật, ngắn, có mốc rõ ràng, và một chút bình tĩnh để nói chậm lại. Nếu bạn đang chuẩn bị cho buổi phỏng vấn thực tập đầu tiên, cứ thử ngồi viết ra ba câu chuyện của mình trước. Viết xong, bạn sẽ thấy phần giới thiệu bản thân tự nhiên hơn nhiều so với việc ngồi học thuộc.
Câu hỏi thường gặp
Khi phỏng vấn thực tập, em nên hỏi nhà tuyển dụng những gì?
Bạn nên hỏi về cách hướng dẫn thực tập sinh trong tuần đầu, số buổi cần làm mỗi tuần, và liệu có thể linh động lịch thi không. Những câu này cho thấy bạn quan tâm thật, lại giúp bạn biết mình có phù hợp không.
Nếu chưa có kinh nghiệm làm việc thì trả lời phỏng vấn thực tập thế nào?
Bạn cứ lấy chuyện học tập, hoạt động câu lạc bộ, hoặc việc làm thêm ra kể. Quan trọng là chọn một việc cụ thể, nói rõ bạn đã làm gì, gặp khó khăn nào, và rút ra được gì. Nhà tuyển dụng hiểu sinh viên chưa có kinh nghiệm, họ muốn thấy bạn kể thật.
Đọc thêm: Họp online nhóm thực tập: cách phát biểu và ghi chú hiệu quả
