“Mày nghĩ làm thêm ở quán cà phê là được ngồi máy lạnh bấm điện thoại hả?”, con bạn cùng phòng hỏi tôi khi thấy tôi nộp đơn xin việc thứ ba trong tuần. Tôi đang ngồi giữa phòng trọ nóng hầm hập, nhìn cái quạt cây quay cót két và tự hỏi sao mình cứ đặt kỳ vọng quá cao vào mấy công việc part-time.
Kỳ vọng tô hồng và cái deadline đầu tiên
Hồi năm nhất, tôi tưởng làm thêm là chuyện nhẹ tênh. Đăng ký ca sáng, xong về học bài, cuối tháng lãnh lương đủ trả tiền trọ. Thực tế thì ca sáng bắt đầu từ sáu giờ, có nghĩa là tôi phải dậy từ năm giờ, chạy xe qua mấy con hẻm ở quận Bình Thạnh trước khi nắng lên. Deadline của quán không chờ ai hết: pha xong ly cà phê sữa trong hai phút, bàn phải lau xong trước khi khách kế tiếp ngồi xuống.
Mấy đứa bạn tôi cũng vậy. Đứa làm gia sư tưởng chỉ cần giỏi toán, ai ngờ phải soạn giáo án riêng cho từng đứa nhỏ, có đứa không chịu học thì mình phải ngồi thuyết phục cả buổi. Đứa chạy xe công nghệ tưởng tự do muốn chạy lúc nào thì chạy, ai ngờ giờ cao điểm kẹt xe ở Nguyễn Thị Minh Khai, mồ hôi nhễ nhại mà chuyến nào cũng trễ. Đứa làm phục vụ quán ăn thì tưởng được ăn miễn phí, ai ngờ khách đông thì đứng cả buổi, hết ca chân mỏi nhừ, về tới phòng trọ chỉ muốn nằm vật ra.
Cái tôi học được là kỳ vọng tô hồng không làm mình bớt mệt, nó chỉ làm mình thất vọng nhanh hơn. Khi bước vào một ca làm, tôi không còn nghĩ “chắc hôm nay nhàn” nữa. Tôi nghĩ tới việc sẽ có khách khó tính, sẽ có đứa đồng nghiệp xin đổi ca phút chót, và sẽ có ngày tôi chẳng muốn đi làm chút nào.
Đồng nghiệp, mâu thuẫn và những ngày thiếu động lực
Chỗ làm thêm nào cũng có chuyện. Quán cà phê tôi làm hồi năm hai có hai đứa cùng ca cãi nhau vì chuyện chia tiền tip. Đứa kia nói nó đứng quầy cả buổi nên đáng được nhiều hơn, đứa này nói nó chạy bàn ngoài nắng còn mệt hơn. Cuối cùng chị quản lý phải ra nói chuyện, không ai vui vẻ gì. Tôi ngồi im, nghĩ tới chuyện sáng mai còn bài kiểm tra giữa kỳ mà đầu óc chẳng tập trung nổi.
Rồi có những ngày tôi thức dậy và không muốn làm gì cả. Không phải vì lười, mà vì bài tập dồn, tiền trọ sắp tới hạn, còn cái xe thì vừa hết xăng giữa đường. Mấy ngày đó tôi vẫn phải đi làm, vì nghỉ một ca là mất một khoản tiền đủ mua vài bữa cơm. Tôi học được cách đi làm với tâm trạng không tốt, và điều đó hóa ra cũng là một kỹ năng.
Đứa bạn tôi làm ở một cửa hàng tiện lợi gần trường kể có hôm khách vào mắng nó vì hết hàng, trong khi nó chỉ là nhân viên ca tối. Nó nói lúc đó nó chỉ muốn bỏ đi, nhưng nhớ tới tiền điện thoại sắp cắt nên đứng lại xin lỗi khách. Nghe xong tôi thấy mình không phải đứa duy nhất phải nuốt cảm xúc vì đồng lương.
Bữa ăn, tiền trọ và bài toán chi tiêu từ việc làm thêm
Làm thêm không giúp tôi giàu lên, nhưng nó giúp tôi bớt lo. Tiền lương part-time của tôi chia làm ba phần: một phần đóng tiền trọ, một phần lo ăn uống, phần còn lại để dành mua sách và phòng khi ốm đau. Có tháng tôi làm nhiều ca hơn, ăn được bữa cơm có thịt thay vì cơm rang qua loa. Có tháng bài tập nhiều, tôi cắt bớt ca, và bữa ăn lại quay về mì gói.
Tôi học được cách chọn việc làm thêm dựa trên lịch học chứ không dựa trên mức lương cao nhất. Có chỗ trả lương cao hơn nhưng đòi tôi làm tới mười một giờ đêm, sáng hôm sau có tiết tám giờ ở trường thì tôi biết mình không theo nổi. Ngồi tính lại, tôi thấy mình cần một công việc mà đường đi từ chỗ làm về phòng trọ không quá xa, để còn kịp ăn tối và học bài.
Chuyện đi lại cũng là một khoản đáng kể. Có lần tôi nhận ca ở tận quận 7 trong khi ở quận Bình Thạnh, tính ra tiền xăng gần bằng nửa buổi lương. Từ đó tôi rút kinh nghiệm, chỉ nhận việc trong vòng bán kính đạp xe được, hoặc gần tuyến xe buýt. Đỡ mệt hơn nhiều.
Bỏ bớt ảo tưởng để đi làm nhẹ hơn
Giờ tôi không còn tìm “công việc trong mơ” nữa. Tôi tìm một công việc phù hợp với lịch học, trả lương đúng hẹn và không bắt tôi làm những việc mình không được thỏa thuận từ đầu. Nghe có vẻ thực dụng, nhưng đó là cách tôi giữ được đầu óc tỉnh táo để còn học.
Khi bỏ bớt kỳ vọng tô hồng, tôi thấy mình bớt cáu hơn với đồng nghiệp, bớt khó chịu khi khách phàn nàn, bớt tự trách khi có ngày mình làm không tốt. Mọi công việc đều có deadline, có mâu thuẫn, có những ngày chán ngắt. Sinh viên đi làm thêm cũng không nằm ngoài chuyện đó. Hiểu vậy rồi, tôi vẫn đi làm, vẫn tính tiền trọ từng tháng, và vẫn chừa cho mình một buổi tối cuối tuần để ngồi ăn bún riêu với con bạn cùng phòng mà không nghĩ tới ca làm ngày mai.
Đọc thêm: Dịch tài liệu tiếng Anh cho công ty nhỏ: 50k một trang và cách đàm phán giá
