Đứa bạn cùng phòng vừa than với tôi: nó nộp gần ba chục chỗ làm thêm, lý lịch đẹp, điểm trung bình khá, vậy mà mới được gọi phỏng vấn có hai nơi. Tôi nghe xong mới lần lại bài báo Tuổi Trẻ nói về chuyện người tìm việc giờ phải tạo dấu ấn trong những cuộc phỏng vấn mà cả con người lẫn thuật toán đều đánh giá. Tôi mở lại bài tổng hợp 10 lời khuyên của chuyên gia tuyển dụng, ngồi đối chiếu với cảnh sinh viên thuê trọ ở Sài Gòn, tối đi làm thêm, sáng dậy sớm đi học. Nhiều điều áp dụng được ngay. Cũng thấy mình đã lãng phí bao nhiêu buổi phỏng vấn vì chuẩn bị sai.
Điều nhà tuyển dụng nhớ về tôi không phải tấm bằng mà là 20 giây mở đầu
Bài báo chỉ cách giới thiệu bản thân gói trong 20 giây. Nghe thì ngắn, nhưng đúng là cái tôi hay làm hỏng nhất. Tôi có thói quen kể lể từ hồi cấp ba làm gì, năm hai tham gia câu lạc bộ nào, rồi lan sang chuyện gia đình. Trong khi đó nhà tuyển dụng chỉ cần ba thứ: tôi là ai trong nghề, mạnh cái gì, và vì sao hợp với vị trí này. Cố tỏ ra hoàn hảo làm gì. Rõ ràng mới quan trọng. Ngồi trong quán cà phê gần khu trọ, tôi viết nháp phần giới thiệu của mình, đọc thành tiếng, bấm giờ trên điện thoại. Đúng 20 giây là hết, không thừa một chữ.
Cái thứ hai là tìm hiểu kỹ nhà tuyển dụng. Nhiều bạn chỉ đọc mỗi tin tuyển dụng rồi đi phỏng vấn. Bài khuyên xem thêm hồ sơ LinkedIn của công ty, của những nhân sự mới được tuyển, đội ngũ lãnh đạo, và các tài liệu công bố về tầm nhìn hay chiến lược. Hiểu tổ chức đang hướng đến đâu thì mình mới định vị được mình là người giúp giải quyết thách thức tương lai, thay vì chỉ đến lấp chỗ trống. Với một đứa làm thêm quán ăn hay cửa hàng tiện lợi, chuyện này còn dễ hơn: ghé xem giờ cao điểm, xem khách hay phàn nàn gì, là đủ vốn để nói chuyện tử tế trong buổi phỏng vấn.
Tôi học cách kể một câu chuyện thay vì đọc lại danh sách việc đã làm
Nhà tuyển dụng nghe rất nhiều mô tả nhiệm vụ, nhưng hiếm khi được nghe câu chuyện cho thấy tác động mình tạo ra. Khi nói về việc trước đây, hãy nêu vấn đề gặp phải, hành động đã làm, kết quả đạt được, và vì sao điều đó có ý nghĩa. Ứng viên giàu kinh nghiệm không phải người nói nhiều nhất mà là người nối rõ kinh nghiệm của mình với cái công việc thực sự đòi hỏi. Tôi nhớ lại lần làm phục vụ ở một quán cơm trên đường đi học. Hôm đó đông khách, tôi tự sắp lại sơ đồ bàn để đỡ đi vòng, cuối buổi chủ quán khen. Câu chuyện đó hay hơn nhiều so với việc tôi đọc vanh vách rằng mình từng lau bàn, bưng nước, thu tiền.
Bài còn nhắc chuyện xử lý câu hỏi mơ hồ. Người phỏng vấn cố tình hỏi mập mờ để xem khả năng phán đoán và thích ứng, trong khi ứng viên hay ngần ngại xin làm rõ. Cách xử lý được gợi ý là nói thẳng rằng câu hỏi có thể hiểu theo hai hướng và hỏi lại người ta muốn hướng nào. Nghe đơn giản nhưng thể hiện sự tự tin, bình tĩnh và tư duy phản biện. Tôi thử áp dụng trong một buổi phỏng vấn làm thêm gần đây, hỏi lại một câu về ca trực đêm, và người phỏng vấn có vẻ hài lòng ra mặt.
Dùng AI cho vừa, còn tiền trọ và bữa ăn thì vẫn phải tự lo
Có một điểm trong bài khiến tôi chú ý: AI rất hữu ích cho việc phỏng vấn thử, xem lại lý lịch và góp ý câu trả lời, nhưng chỉ nên xem nó như một công cụ. Tôi công nhận điều này. Mấy đêm trước, tôi nhờ một trợ lý AI đóng vai người phỏng vấn, hỏi tôi mấy câu về xử lý tình huống, rồi tự đọc lại câu trả lời của mình mà thấy ngượng. Nhưng nếu phó mặc hết cho nó, câu trả lời sẽ trơn tuột, không có mùi của một đứa sinh viên thật. Nhà tuyển dụng giờ tinh lắm, họ nhận ra ngay giọng văn học thuộc. Chỗ này tôi cũng chưa chắc: có thể vài công ty vẫn ưu ái câu trả lời được trau chuốt kỹ, nên tôi không dám nói chắc cho mọi nơi.
Nhìn rộng ra, mấy lời khuyên tưởng như dành cho người đi làm lâu năm lại đúng với cảnh sinh viên tụi tôi. Một buổi phỏng vấn tốt có thể đổi luôn tháng tiền trọ, đổi luôn bữa ăn trưa thành bữa tử tế. Tôi vẫn còn phải học cách chuẩn bị. Nhưng ít nhất bây giờ tôi biết mình hay sai ở đâu. Đêm nay tôi sẽ bấm giờ lại câu giới thiệu 20 giây của mình, và bạn cũng nên thử một lần, đọc to trước gương xem có sửa được chữ nào không.
Đọc thêm: Chạy bàn quán cà phê rooftop: 23k/giờ, cách xoay ca khi trùng lịch thi
