“Mày mà nhặt được tiền thì làm gì?”, thằng bạn cùng phòng hỏi tôi sáng chủ nhật, lúc tôi đang chia tiền chợ tuần này ra từng tờ hai chục. Tôi im một lúc. Vì tôi vừa đọc chuyện một người đàn ông nhặt được túi tiền, tiêu gần hết, giờ phải trả nợ tới năm 95 tuổi. Nghe xa, nhưng tôi ngồi ở phòng trọ ở Sài Gòn, mỗi tháng chia tiền trọ, tiền ăn, tiền xe buýt, tiền làm thêm ra từng khoản nhỏ xíu, nên nó không xa chút nào.
Một khoản tiền bất ngờ làm tôi nghĩ tới ví tiền của mình
Sinh viên tụi tôi sống bằng những khoản nhỏ. Tiền thưởng làm thêm cuối tháng. Tiền mẹ gửi lên sớm hơn dự tính. Tôi từng nghĩ đó là quà của trời. Đọc xong câu chuyện kia, tôi thấy cái cảm giác có tiền trong tay khiến mình tiêu nhanh hơn mình tưởng rất nhiều.
Ở trọ, tiền mặt đi qua tay tôi mỗi ngày. Tiền ăn sáng. Tiền gửi xe. Tiền photo bài. Không ai ghi lại giúp tôi. Nên khi có một khoản không nằm trong kế hoạch, tôi hay tự nhủ thôi để mai tính. Chuyện của người kia làm tôi hiểu ra một điều: món tiền không do mình làm ra mà mình tiêu như của mình thì sau đó nó không biến mất. Nó quay lại thành một khoản mình phải trả.
Cái giá của một phút tiêu tiền không nhìn trước
Luật lệ thì tôi không rành, tôi không dám nói. Tôi chỉ nhìn theo cách một sinh viên nhìn. Mỗi lần tiêu một khoản, tôi thường chỉ nghĩ tới hôm nay, tới bữa ăn, tới chuyến xe. Cái ý nghĩ phải trả nợ tới năm 95 tuổi khiến tôi sợ vì nó dài quá. Đời mình còn bao nhiêu năm, mà một quyết định tiêu tiền kéo theo mấy chục năm trả.
Trong phòng trọ tôi có một cuốn sổ nhỏ ghi chi tiêu, mua ở nhà sách gần trường hết mười lăm ngàn. Có tháng tôi bỏ quên, cuối tháng không biết tiền đi đâu. Tôi hay tự trấn an là do tiền trọ tăng, do ăn ngoài nhiều hơn. Câu chuyện kia làm tôi thấy cái thói trấn an đó cũng là một cách tiêu tiền mà không nhìn trước. Mình không biết mình đang tiêu gì thì cũng không biết mình đang nợ gì.
Bữa ăn, tiền trọ và thói quen không để ví trống
Tôi rút ra một chuyện rất cụ thể. Tôi cần một khoản dự phòng, dù nhỏ. Sinh viên không có nhiều, nhưng có một khoản tách riêng trong ví, chỉ để cho việc bất ngờ: ốm, xe hỏng, tháng không có việc làm thêm. Khi có khoản đó, tôi không cần tiêu vào thứ không phải của mình để xoay.
Tôi cũng nhìn lại chuyện ăn ngoài. Mỗi bữa tiết kiệm vài ngàn không làm tôi giàu. Nhưng nó giúp tôi thấy mình đang giữ tiền trong tay. Cái cảm giác có tiền trong tay mới là thứ dễ làm mình tiêu sai nhất. Giữ được nó, tôi thấy mình tỉnh hơn.
Giữ tiền trong tay là giữ mình khỏi một món nợ dài
Chuyện người kia không phải để tôi phán xét. Tôi đọc để hiểu mình hơn. Tôi cũng có lúc mơ có tiền bất ngờ, để trả tiền trọ, để ăn một bữa ngon, để mua cái này cái kia. Nhưng tôi nhớ rằng tiền bất ngờ không đi một mình. Nó đi kèm một câu hỏi. Tiền này thuộc về ai và mình có được tiêu không.
Từ giờ, tôi giữ một thói quen nhỏ. Trước khi tiêu một khoản không có trong kế hoạch, tôi hỏi mình một câu: nếu ngày mai phải trả lại khoản này, mình có trả nổi không. Ở tuổi sinh viên, câu hỏi đó giúp tôi sống chậm lại một chút. Và tôi vẫn chưa trả lời được câu hỏi của thằng bạn cùng phòng sáng nay.
Câu hỏi thường gặp
Nhặt được tiền rồi tiêu hết thì có phải trả lại không?
Có. Theo quy định, người nhặt được tài sản có nghĩa vụ trả lại cho chủ sở hữu hoặc giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền. Nếu đã tiêu mất, bạn vẫn phải bồi thường đúng giá trị khoản đó.
Nhặt được tiền bao nhiêu thì phải mang ra công an?
Không có ngưỡng cố định cho tiền mặt, nhưng thực tế nên mang ra công an phường nơi nhặt được nếu không tìm ra chủ. Biên bản giao nộp giúp bạn chứng minh mình không chiếm đoạt.
Sinh viên nên để bao nhiêu tiền dự phòng mỗi tháng?
Tùy mức sống, nhưng một khoản nhỏ như 200.000 đến 500.000 đồng tách riêng trong ví đã đủ cho tình huống ốm nhẹ hoặc xe hỏng. Quan trọng là khoản đó không được đụng tới khi không thật cần.
Đọc thêm: Tiền làm thêm của sinh viên: để phong bì hay gửi ngân hàng
