Tôi vừa đọc xong cái tin đó trên điện thoại, đang ngồi uống ly trà đá trước cổng trường, và tự nhiên nghĩ tới ví tiền của mình.
Chuyện là một người đàn ông bán hết tài sản, đi xe khách hơn hai ngàn cây số để gặp người yêu quen qua mạng, tới nơi mới biết cô ấy là sản phẩm của AI. Tôi không cười. Tôi thấy lạnh sống lưng, vì nếu quy đổi cái chuyến đi đó sang đời sinh viên, nó đúng là mấy tháng tiền trọ của tôi.
Cái mạng ảo và cái ví tiền thật
Mỗi tối tôi nằm trong phòng trọ bốn mét vuông, coi video, lướt mạng xã hội, đôi khi nhắn tin với mấy người chưa gặp mặt bao giờ. Chuyện đó bình thường. Nhưng lần đầu tiên tôi thấy rõ ràng: thời gian mình bỏ ra để nhắn tin, niềm tin mình đặt vào một cái tài khoản, và tiền mình có thể tiêu nếu bị cuốn theo, tất cả đều là tiền thật.
Anh kia bán hết tài sản. Tôi không có tài sản gì ngoài cái xe đạp và cái tủ nhựa đựng quần áo. Nhưng tôi có học phí, có tiền ăn từng ngày, có khoản tiền mẹ gửi vào đầu tháng mà tôi hứa sẽ tiêu tiết kiệm. Chỉ cần một cái tin nhắn khéo léo, một câu “anh gửi em chút tiền đi đường”, là tôi thấy mình cũng có thể mất trắng y .
Một chuyến đi 2.000 cây số và chuyến xe buýt tới trường
Ở Sài Gòn, đi học xa nhất của tôi là hai chuyến xe buýt, mỗi tháng tốn một khoản không nhỏ. Tôi vẫn hay canh giờ xe chạy, canh vé tháng, canh mấy hôm trời mưa để khỏi trễ học. Vậy mà có người sẵn sàng đi hai ngàn cây số chỉ để gặp một cái tài khoản. Tôi không thấy anh ấy dại, tôi thấy cái khoảng cách giữa “tin” và “kiểm chứng” nó đắt cỡ nào.
Đời sinh viên tụi tôi, niềm tin dễ đặt lắm. Tin một người bán hàng online để mua cái tai nghe, tin một chỗ trọ quảng cáo trên mạng để cọc tiền, tin một lời hứa việc làm thêm để không đi tìm chỗ khác. Mỗi lần tin sai, tổn thất không phải hai ngàn cây số, mà là một bữa ăn bị cắt, một buổi học bị bỏ, một tháng tiền nhà bị trễ.
Trong nhà trọ, không ai kiểm tra hộ mình
Hồi mới lên Sài Gòn, tôi từng coi phòng trọ qua mạng rồi tới coi thực tế mới thấy khác xa, phải quay về. Tôi cũng từng nhận một việc làm thêm qua tin nhắn, tới nơi mới biết là chạy đi đưa hàng, lương tính theo chuyến, không được tính giờ chờ. Những lần đó tôi mất tiền xe, mất một buổi chiều, nhưng cái mất lớn nhất là thời gian học.
Cái tin kia làm tôi nhớ tới cảm giác đó, chỉ là nó phóng to lên gấp nhiều lần. Khi mình ở trong một căn phòng trọ nhỏ, tự lo bữa ăn, tự canh giờ học, tự kiếm tiền, thì không có ai đứng ra kiểm tra giùm mình cái gì thật cái gì giả. Phải tự hỏi, tự tra, tự chậm lại một nhịp trước khi chuyển tiền hay lên xe.
Một cái cọc đúng hẹn và một cuộc gọi thật
Tôi hay nói với đứa bạn cùng phòng: trước khi cọc tiền phòng hay đưa tiền cho ai trên mạng, phải có một cuộc gọi, một lần coi tận nơi, một người thật đứng ra nhận. Nghe thì đơn giản, mà nhiều lúc tôi vẫn quên, vì bận học, vì mệt, vì sợ mất chỗ trọ rẻ.
Tin nguồn cũng không nói gì về việc phải làm gì tiếp theo. Tôi chỉ thấy nó nhắc tôi rằng mọi cái tài khoản đều có thể là một cái phông nền. Người ta có thể dựng một gương mặt, một giọng nói, một câu chuyện để mình tin. Còn tiền của mình thì không dựng lại được.
Hóa đơn thật của một niềm tin ảo
Nếu chuyện đó xảy ra với một sinh viên, nó sẽ không chỉ là tin nhắn. Nó là tháng tiền trọ bị đẩy lùi, là thẻ sinh viên bị giữ lại, là buổi sáng ăn mì gói thay vì cơm. Tôi ngồi nhìn cái ví cũ, thấy số tiền còn lại đủ cho vài bữa và vé xe buýt tuần này, và tôi hiểu vì sao mình phải lạnh lùng với mấy lời mời quá đẹp.
Sài Gòn dạy tôi một điều: tiền đi ra thì nhanh lắm, nhất là khi mình đang muốn tin. Học phí, tiền trọ, tiền ăn, ba cái đó mà sai nhịp, cả tháng rối. Nên mỗi khi có ai nhắn tin quá ngọt, tôi tự nhủ: hỏi một câu đã, để mai trả lời, để kịp kẹp cái ví lại.
Ai cũng có thể là một đoạn chat, còn mình thì có một cái ví
Tôi không viết bài này để kể chuyện anh kia. Tôi viết vì mình cũng đang sống bằng những cái tin nhắn, những cái đặt cọc, những cái hẹn trên mạng. Bài học của tôi gói trong một câu: cái gì cần tiền thật thì phải gặp người thật, còn không gặp được thì giữ tiền lại.
Tôi cũng không chắc mình sẽ luôn giữ được cái đầu lạnh đó. Có hôm mệt quá, thấy ai quan tâm một chút là tôi dễ mềm lòng. Nhưng ít nhất, trước khi chuyển khoản, tôi gọi một cuộc cho đứa bạn cùng phòng kể lại đầu đuôi. Nghe nó hỏi lại ba câu là tôi tỉnh.
Đọc thêm: Sinh viên nhận học bổng: chia tiền cho học tập và sinh hoạt thế nào
