“Một cô gái bên Anh từ chối tước hiệu công chúa năm mười tám tuổi, rồi đi làm thu ngân, phụ bếp.” Tôi đọc dòng đó trên điện thoại, đang ngồi ở bến xe buýt chờ chuyến về phòng trọ.
Cô ấy có thứ để từ chối, tôi có ca làm để nhận
Tôi không có tước hiệu nào để từ chối. Nhưng cái cảm giác đứng trước một thứ có sẵn và tự hỏi mình có xứng đáng với nó không thì tôi hiểu. Cô ấy chọn đi làm thay vì sống trong danh phận. Với tôi, chuyện đó không phải chuyện hoàng gia. Nó là chuyện của bất kỳ đứa sinh viên nào ở Sài Gòn quyết định không xin tiền ba mẹ thêm một lần nào nữa.
Tháng trước tôi nhận ca phụ bếp cho một quán ăn nhỏ trong hẻm. Việc đầu tiên là bóc hành, rửa rau, xếp chén. Mười một giờ đêm về tới phòng trọ, hai bàn tay vẫn còn mùi tỏi, mà trong túi có thêm 60 nghìn đủ trả tiền điện tháng này. Tôi nằm xuống giường và thấy nhẹ người.
Tiền trọ không biết thương ai
Cái khó nhất của một đứa ở trọ không phải là ăn ít đi.
Là ngày mùng năm, chủ trọ nhắn một câu ngắn gọn và tài khoản mình phải có đủ. Tôi học được cách chia tiền ra trước khi tiêu: tiền nhà và tiền điện nước để riêng, không đụng tới, kể cả khi bạn cùng phòng rủ đi ăn đêm. Nghe thì đơn giản, nhưng làm được cả tháng mới thấy khó. Có hôm vừa nhận lương, tôi đếm đi đếm lại rồi mới dám mua hộp sữa.
Cô gái bên kia, dù gia đình có điều kiện, vẫn đi làm những việc chẳng ai gọi là sang. Điểm chung giữa người ta và tôi, tôi nghĩ, là chỗ này: cầm được đồng tiền do mình làm ra thì mới hiểu nó nặng nhẹ ra sao.
Bữa ăn là nơi tiết kiệm hiện rõ nhất
Tôi từng nghĩ nấu ăn là chuyện của người rảnh rỗi. Sau vài tháng ăn ngoài, tôi mới thấy mình nghèo vì cái suy nghĩ đó. Giờ cứ chủ nhật là tôi đi chợ, mua rau, trứng, ít thịt, nấu thành vài hộp rồi chia ra tủ. Sáng nay tôi ăn cơm rang từ hộp cơm hôm qua, uống cà phê pha ở nhà, tiết kiệm được một khoản mà không thiếu chất.
- Đi chợ một lần cho cả tuần rẻ hơn ăn tiệm nhiều lần.
- Nấu dư rồi chia hộp, trưa hôm sau chỉ việc hâm.
- Mang theo bình nước thay vì mua nước đóng chai mỗi ca học.
Nghe cứ như tôi đang lên lớp dạy mẹo vặt. Nhưng thật sự, mỗi lần mở ví ra thấy còn tiền lẻ là tôi thấy mình tự chủ hơn một chút.
Giờ học và giờ làm thêm phải xếp chung một lịch
Tôi từng nhận ca tối và nghĩ mình sẽ dậy sớm học bài. Tuần đầu thì được, tuần sau thì mắt díp lại khi nghe giảng, đến mức tôi ngồi cuối lớp và tự nhủ lần sau đừng nhận ca sát giờ học. Sinh viên đi làm thêm hay bị mắc đúng chỗ này: thời gian thì có hạn, mà tiền thì lúc nào cũng thiếu.
Cô gái bên kia đi từ thu ngân đến phụ bếp, nghĩa là cũng đổi ca, cũng học lịch làm mới. Tôi không biết cô ấy sắp xếp ra sao, chỗ này tôi chỉ đoán. Nhưng tôi nghĩ xuất phát điểm ai cũng giống nhau: phải chọn giữa một buổi học và một ca làm, và lựa chọn nào cũng có cái giá của nó. Điều tôi rút ra là đừng nhận quá ba ca một tuần nếu còn kỳ thi, vì tiền kiếm được không đủ bù điểm rớt.
Đi lại cũng là một khoản phải tính
Tôi ở quận ngoại thành, học ở một trường trong trung tâm. Mỗi ngày đi học là một lần cân nhắc: xe buýt rẻ nhưng mất thời gian, xe máy nhanh nhưng tốn xăng. Tôi gửi xe tháng ở gần trường, rồi chịu khó đi bộ một đoạn để khỏi gửi thêm chỗ làm.
Người ta hay nói đi làm thêm để có tiền, ít ai nói đi làm thêm còn dạy mình cách sắp đường đi. Một chuyến xe buýt đúng tuyến tiết kiệm được vài chục mỗi ngày, cả tháng gom lại cũng ra một bữa ăn. Tôi không còn thấy chuyện nhỏ đó là nhỏ nữa.
Tự lập không phải là từ chối giúp đỡ
Có bạn hỏi tôi: tự kiếm tiền rồi có thấy mình giỏi hơn người khác không. Tôi không nghĩ vậy. Tự lập với tôi chỉ là biết mình có thể xoay xở được khi cần, còn gia đình gọi hỏi có thiếu gì không thì tôi vẫn nói thật. Từ chối một tước hiệu là chuyện lớn của người ta. Còn từ chối một lần xin tiền, với tôi, là một bước nhỏ mà tôi phải tập mỗi tháng.
Tin tôi đọc không nói cô ấy chi tiêu thế nào. Tôi tự nghĩ: một người lớn lên trong đủ đầy mà vẫn chịu đứng bếp, chịu làm thu ngân, chắc hẳn hiểu giá trị của việc tự lo cho mình. Cái hiểu đó không mua được bằng tiền tiêu vặt.
Cái tôi giữ lại sau khi đọc xong
Tôi không có ý định bắt chước ai. Tôi chỉ giữ lại một câu hỏi để tự hỏi mỗi lần tiêu tiền: khoản này mình kiếm bằng gì. Nếu trả lời được, tôi tiêu. Nếu không, tôi để lại hôm sau.
Đêm qua, sau ca phụ bếp, tôi về phòng, rửa tay, mở sổ ra ghi một dòng. Không phải dòng về ước mơ lớn lao gì. Chỉ là số tiền còn lại tới cuối tháng, và một chữ nhỏ bên cạnh: đủ. Với một đứa sinh viên ở trọ, chữ đó đôi khi còn quý hơn mọi tước hiệu trên đời.
Đọc thêm: Ghi chép tiền điện nước phòng trọ sinh viên cho minh bạch
