Tối qua đứa bạn cùng phòng ở trọ quận Bình Thạnh đưa tôi xem tin tuyển dụng rồi hỏi: “Nếu tớ nhảy sang chỗ khác lương cao hơn hai triệu thì có nên không?”. Tôi nhìn màn hình, chợt nhớ mấy con số ở hội thảo vừa diễn ra tại TP.HCM.
Hội thảo Holistic Excellence 2026 nói gì về người đi làm
Chiều 8-10 ở TP.HCM có hội thảo Holistic Excellence 2026. Khảo sát trên 82.000 người lao động và hơn 300 doanh nghiệp do CareerViet và Amco Việt Nam thực hiện cho thấy chỉ số hài lòng chung của nhân sự giảm từ 4,3 năm 2025 xuống 4,15 trên thang điểm 5. Nhìn qua tưởng chuyện nhỏ. Nhưng theo bà Trần Liên Phương, Giám đốc nghiên cứu Amco Việt Nam, cái giảm nhẹ đó che một làn sóng ngầm: người lao động đang “chân trong chân ngoài”.
Tỉ lệ nghỉ việc trung bình ở các tổ chức chạm mức 20%, và có 25% doanh nghiệp ghi nhận tỉ lệ nhảy việc vượt ngưỡng 30%. Đáng nói là nhóm làm hiệu suất cao lại rục rịch tìm cơ hội mới nhiều nhất. Tôi đọc tới đây thì thấy đúng cảnh mấy anh chị khóa trên của mình: làm tốt, được việc, mà vẫn lén cập nhật hồ sơ.
Khoảng cách giữa lương được tăng và lương người ta chờ
Một động lực lớn là tiền. Doanh nghiệp chỉ tăng lương thực tế bình quân 9 – 10%/năm, trong khi nhóm có ý định chuyển việc kỳ vọng mức tăng trên 20%. Có 32% người nghỉ việc coi tiền lương là yếu tố tiên quyết. Thị trường còn thiếu nhân lực ở một số vị trí chuyên môn, nhất là chuyên viên có chuyên môn sâu, nhân sự khối nhân sự và vận hành, nên có doanh nghiệp phải chấp nhận lương cao hơn khung thông thường để hút người.
Với một đứa sinh viên năm ba như tôi, đang ở trọ và đi làm thêm quán cà phê cuối tuần, mấy con số này không xa lạ. Tiền nhà mỗi tháng một cục. Tiền ăn mỗi ngày một ít. Tiền đi học bằng xe buýt hay grab cũng là tiền. Bạn tôi tính hai triệu chênh lệch đủ để bớt một buổi làm thêm và có thêm buổi tối ôn bài. Nó không tham, nó chỉ đang làm phép trừ.
70% người lao động tự học AI trước khi công ty kịp đầu tư
Chuyện công nghệ mới là khúc ngoặt. Khoảng 70% người lao động được khảo sát nói đã chủ động ứng dụng AI vào công việc hằng ngày để tăng hiệu suất. Nhưng đầu tư cho AI và tự động hóa chỉ đứng thứ 5 trong danh sách ưu tiên của các tổ chức. Ông Lương Tuấn Thành, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc FAOSX AI, dẫn khảo sát hơn 500 lãnh đạo công nghệ: ngân sách đầu tư AI vẫn tăng 10 – 20%, nhưng hơn 70% doanh nghiệp lớn thừa nhận chưa thấy hiệu quả (ROI) từ AI, chỉ 6 – 7% thực sự thấy giá trị. Nhiều CEO thúc mua công cụ AI, còn đội công nghệ thông tin thì chỉ mua được phần mềm, không làm thay khâu đào tạo và thúc nhân viên dùng.
Ông Lê Minh, Giám đốc công nghệ CMC Techology & Solutinon, cũng nói về chuyện doanh nghiệp đầu tư công nghệ mà bỏ quên người dùng. Tôi đọc tới đó tự hỏi: nếu công ty chưa đầu tư bài bản mà nhân viên đã tự bơi, thì cái người ta học được trong lúc tự bơi có bị tính là của công ty không? Chỗ này tôi chưa chắc, vì hợp đồng lao động thường không ghi rõ mấy thứ học ngoài giờ.
Đi làm thêm ở Sài Gòn, tôi học được gì từ chuyện nhảy việc
Nhìn từ quầy cà phê nơi tôi làm thêm, mọi thứ dễ hiểu hơn nhiều. Có bạn ca sáng học được cách dùng AI viết caption cho quán, làm nhanh gấp đôi, chủ quán vui. Nhưng khi bạn đó xin tăng lương thì chủ bảo chưa có ngân sách. Vài tuần sau bạn ấy xin nghỉ, sang quán khác. Quán cũ loay hoay tuyển người mới, dạy lại từ đầu. Chuyện doanh nghiệp lớn cũng cùng một logic, chỉ khác số 0.
Giới trẻ tụi tôi giờ coi việc học công cụ mới là chuyện sống còn, nhưng cũng hiểu rằng kỹ năng AI không thay được hợp đồng lao động, không trả tiền trọ, không mua được bữa cơm 30 nghìn trong hẻm. Nó chỉ giúp mình làm ít giờ hơn mà vẫn xong việc, để có thời gian đi học. Ai không nhận ra điều đó thì dễ tự biến mình thành cái máy chạy thêm.
- Học một công cụ AI miễn phí trước, đừng chờ công ty mở lớp.
- Ghi lại việc mình làm nhanh hơn nhờ AI để có cái mà nói khi xin tăng lương.
- Đừng đổi việc chỉ vì hai triệu, hãy tính cả tiền xe buýt, tiền trọ mới và giờ học bị mất.
Doanh nghiệp giữ người bằng đào tạo chứ không bằng khẩu hiệu
Cái hội thảo kia nói nhiều tới chuyện giữ “trái tim” người lao động. Với tôi, giữ người không nằm ở mấy buổi truyền cảm hứng. Nó nằm ở chỗ công ty có chịu đầu tư đào tạo đúng chỗ hay chỉ mua phần mềm cho có, có chịu trả mức lương gần với cái người ta chờ hay không, và có nhìn ra rằng nhân viên giỏi đang âm thầm cập nhật hồ sơ hay không.
Còn tôi, tối nay vẫn ngồi đây, giữa sách vở và cái laptop, nghe bạn cùng phòng kể chuyện phỏng vấn. Tôi không khuyên nó ở lại hay đi. Tôi chỉ nhắc nó một câu: hỏi cho rõ chỗ mới có cho mình học thêm thứ gì không, chứ đừng đổi chỗ ngồi rồi vẫn làm đúng một việc cũ theo cách cũ. Còn tiền trọ tháng sau, tụi tôi vẫn phải chia nhau tính lại.
Đọc thêm: Sáu công đoàn khu công nghiệp mới và chuyện làm thêm của tụi mình
