“Mày rảnh không, lên đây tao chỉ cho cái này hay lắm.” Thằng bạn cùng phòng gọi tôi lên xem màn hình laptop. Nó đang mở Google Earth, phóng to một khúc đường ray ở đâu đó bên Ấn Độ, rồi bảo tôi đoán xem ai từng ngồi làm đúng việc này suốt mười một năm.
Tôi nhớ ra ngay. Saroo Brierley, nguyên mẫu của phim Lion (2016). Năm 1986, khi mới 5 tuổi, cậu sống ở thị trấn Khandwa, bang Madhya Pradesh. Một lần theo anh trai Guddu đến Burhanpur, cậu ngủ quên trên sân ga, tỉnh dậy không thấy anh đâu, trèo lên một chuyến tàu đang đỗ và bị đưa đến Kolkata, cách nhà 1.500 km. Không nhớ tên quê, cậu sống vạ vật vài tháng ngoài đường trước khi vào trại trẻ mồ côi, rồi được vợ chồng Sue và John Brierley ở Australia nhận nuôi.
Lớn lên ở Tasmania, anh học kinh doanh và quản trị khách sạn. Từ năm 2000, anh ngồi rà từng đường ray trên Google Earth để đối chiếu với trí nhớ. Đến năm 2011, khi soi tới ga Burhanpur, anh nhận ra một bồn nước, cây cầu vượt và con sông nhỏ. Ngày 12/2/2012, anh bước trên con đường bụi ở Khandwa, gặp lại mẹ ruột là bà Fatima. Lúc đó anh mới biết Guddu đã chết dưới đường ray ngay trong đêm cậu đi lạc. Giờ anh 45 tuổi, sống ở Hobart, làm kinh doanh và viết sách, đã mua tặng mẹ một căn nhà ở Khandwa và bay về thăm nhà hơn mười lần trong mười bốn năm qua.
Tôi đọc tới đoạn cậu bé 5 tuổi bị đưa xa nhà 1.500 km mà rùng mình. Hồi năm nhất, tôi ngủ quên trên xe buýt từ ký túc xá quận 5 sang Thủ Đức, lòng vòng cả buổi, mất thêm hai chục nghìn gửi xe và một cuốc xe ôm. Chẳng đáng gì so với Saroo. Nhưng tôi hiểu cái cảm giác không nhớ nổi tên nơi mình ở nó xót thế nào với một đứa tỉnh lẻ lên Sài Gòn, ví mỏng, đường chưa thuộc.
Thứ giúp anh tìm về nhà không tốn một đồng
Anh không thuê thám tử. Không mua quảng cáo. Anh dùng trí nhớ của một đứa trẻ 5 tuổi cộng với một phần mềm miễn phí, và ngồi rà đủ mười một năm.
Sinh viên tụi tôi thì khác. Tôi có những tháng tiêu sạch tiền làm thêm vào mấy thứ mà giờ nghĩ lại chẳng nhớ nổi mình mua để làm gì. Trong khi bản đồ, ký ức và sự kiên nhẫn thì có sẵn, không mất xu nào.
Căn nhà gửi mẹ và quỹ về quê của tôi
Saroo mua tặng mẹ ruột một căn nhà ở Khandwa. Tôi đọc tới đó thì dừng lại, tự hỏi nếu sau này có dư, mình ưu tiên cái gì trước. Câu trả lời hơi buồn cười: tôi chưa biết chắc. Sinh viên năm ba, tiền làm thêm tháng được tháng mất, nói trước được gì đâu. Nhưng tôi biết một điều, cái kiểu sống trời sinh voi sinh cỏ thì không dẫn tới căn nhà nào cả.
Mỗi lần nhận lương từ quán cà phê, tôi chia thành ba phần: tiền trọ, ăn uống, và một khoản nhỏ gọi là quỹ về quê. Tôi để riêng 200 nghìn mỗi tháng, đều như vắt chanh. Chẳng nhiều, nhưng đủ để hai tháng về Bến Tre một lần. Ở trọ, tôi thấy nhiều bạn ba bốn năm không về vì tiếc tiền xe, tới khi có chuyện mới giật mình. Tôi không muốn rơi vào cảnh đó.
Nhìn kỹ trước khi rút ví
Điều làm tôi thích câu chuyện này hơn mấy bài dạy tài chính khô khan là anh không giải quyết vấn đề bằng cách ném tiền vào. Anh ngồi yên, nhìn thật kỹ, và nhìn rất lâu.
Bữa cơm 25 nghìn ở căng tin. Ly trà đá 5 nghìn ở góc đường. Cuốc xe buýt 7 nghìn từ quận 10 sang quận 3. Mấy con số đó nhỏ tới mức tôi chẳng buồn nghĩ. Nhưng cộng lại một tháng, nó thành khoản không nhỏ với đứa sinh viên như tôi.
Tháng này tôi đặt cho mình một quy tắc: trước khi bấm thanh toán món gì trên Shopee, hỏi xem nó có phục vụ mục tiêu nào dài hơn tuần sau không. Không thì bỏ giỏ hàng, đóng app. Nghe đơn giản, làm mới thấy khó.
Có buổi tối tôi mở Google Earth, kéo xuống con sông quê mình, nhìn một lúc rồi tắt máy. Không tốn đồng nào mà thấy nhẹ người. Ít ra tôi còn nhớ đường về.
Câu hỏi thường gặp
Saroo Brierley tìm lại gia đình bằng cách nào?
Anh dùng Google Earth rà các tuyến đường ray ở Ấn Độ từ năm 2000, đối chiếu với ký ức tuổi thơ. Đến năm 2011 anh nhận ra ga Burhanpur qua bồn nước và cây cầu vượt, rồi về Khandwa gặp mẹ ruột ngày 12/2/2012.
Phim Lion kể về Saroo có gì khác ngoài đời?
Phim dựa trên hồi ký A Long Way Home của chính anh. Ngoài đời, anh tốt nghiệp ngành kinh doanh và quản trị khách sạn ở Tasmania, hiện sống tại Hobart, làm kinh doanh và viết sách. Anh cũng đã mua tặng mẹ ruột một căn nhà ở Khandwa.
Sinh viên nên tiết kiệm bao nhiêu mỗi tháng là hợp lý?
Không có con số chung, nhưng với tôi 200 nghìn/tháng để dành riêng cho việc về quê là mức làm được mà không quá chật vật. Quan trọng là để riêng ngay khi nhận tiền, đừng chờ cuối tháng xem còn dư bao nhiêu.
Đọc thêm: Một cú lừa 2.000 km mạng ảo và hóa đơn thật
