Câu hỏi tôi đọc được trên mạng tối qua làm tôi ngồi im một lúc: lợi thế để vươn lên dẫn đầu giữa thời AI không nằm ở chuyện làm nhiều việc hơn. Tôi nhìn cái laptop mở sẵn bài tập nhóm, rồi nhìn màn hình app giao đồ ăn đang báo đơn. Đúng với tôi theo cách rất cụ thể.
Những ca làm thêm bắt đầu khác đi vì máy làm được nhiều thứ
Ở quán ăn nhỏ trong hẻm chỗ tôi làm thêm, máy tính tiền giờ tự ghi món, tự in bill, tự đếm doanh thu cuối ca. Cô chủ không cần tôi ngồi cộng sổ bằng tay như mấy bạn làm trước kia kể lại. Còn ở lớp, giảng viên giao bài tập nhóm, đứa nào cũng mở vài công cụ AI để tóm ý, dịch tài liệu, viết dàn bài. Việc trước đây ngốn cả buổi tối giờ xong trong nửa tiếng.
Nghe thì sướng. Nhưng tôi nhận ra một điều hơi rợn người. Khi phần việc dễ đã có máy làm, chỗ đứng của một đứa sinh viên đi làm thêm như tôi không còn nằm ở chuyện chăm chỉ gõ nhiều, chép nhiều, chạy nhiều chuyến. Ai cũng gõ nhanh được. Máy còn nhanh hơn. Cái còn lại là những thứ quanh mép công việc mà máy chưa chạm tới: hiểu khách quen muốn gì, biết hôm nào quán đông để sắp xếp ca, nhận ra một đơn hàng có gì đó sai trước khi nó thành rắc rối.
Tiền trọ tháng này vẫn đến hạn đúng ngày. Học phí vẫn chờ. Bữa ăn vẫn phải tính từng bữa. Tôi không có quyền ngồi lo xa kiểu triết lý. Nhưng tôi buộc phải nhìn lại cách mình kiếm tiền và cách mình học, vì cả hai đang bị cùng một cơn sóng đẩy đi.
Đi học, đi làm và cái đầu phải đổi cách nghĩ
Trước đây tôi đo năng lực của mình bằng số giờ ngồi trong ca, bằng số đơn giao được, bằng việc thức khuya chép bài đủ. Kiểu đo đó giờ không còn nói lên nhiều. Một bạn cùng nhóm dùng công cụ AI lên dàn ý trong lúc tôi còn đang mở vở, và bài của bạn ấy không hề tệ. Tôi không thể tự nhủ rằng mình chăm hơn nên mình hơn. Chăm không còn là lá chắn.
Thứ tôi phải học thêm nằm ở chỗ khác. Đó là biết đặt câu hỏi đúng khi nhờ máy hỗ trợ, để đầu ra không thành một mớ câu chung chung. Là đọc lại kết quả và tự chịu trách nhiệm với cái mình nộp, chứ không đẩy hết cho công cụ. Là nhìn ra chỗ máy làm hỏng để sửa, vì người sửa được thì vẫn có giá. Ở quán, tôi bắt đầu để ý khách nào ăn chay, khách nào dị ứng đậu phộng, bàn nào hay đổi món, để phục vụ nhanh hơn mà không cần hỏi lại nhiều lần.
Chuyện đi lại cũng chen vào. Tôi từng nhận ca tối xa chỗ trọ vì tiếc tiền xe, về tới phòng thì hết sức, sáng hôm sau ngồi lớp như người mất hồn. Giờ tôi chọn ca gần hơn, ít tiền hơn chút nhưng còn tỉnh táo để học và làm bài cho tử tế. Tôi tính lại: bớt một chuyến xe, bớt một bữa ăn ngoài, đổi lấy vài giờ tập trung. Khoản đó về lâu dài đáng hơn.
Đứng đầu ca làm thêm bằng thứ máy chưa làm được
Tôi không mơ thành người dẫn đầu cái gì to tát. Tôi chỉ muốn, trong ca làm thêm của mình và trong nhóm học của mình, tôi là đứa người ta còn cần giữ lại. Muốn vậy thì phải có thứ máy không có: sự hiểu biết về con người và bối cảnh quanh mình.
- Biết lắng nghe khách và đồng nghiệp, vì máy trả lời đúng chữ nhưng không đọc được vẻ mặt.
- Biết sắp xếp một ca làm sao cho ít mệt nhất mà vẫn đủ việc, thay vì lao vào làm bù đầu.
- Biết dùng công cụ cho nhanh, rồi dành thời gian tiết kiệm được cho việc học và cho giấc ngủ.
- Biết nhận phần việc khó, phần cần mặt đối mặt, vì đó là chỗ còn đất cho sinh viên.
Cuối ca hôm qua, máy tính tiền in ra tờ bill dài, cô chủ nhìn rồi gật gù. Nhưng cái cô khen lại là chuyện tôi nhớ bàn khách quen đổi món mà không cần hỏi. Máy in được con số. Con số đó thành công việc của tôi nhờ những thứ nằm ngoài con số. Tôi nghĩ đó là manh mối cho những tháng còn lại: học cách để máy làm phần dễ, còn mình giữ lấy phần người.
Đọc thêm: Dịch tài liệu tiếng Anh cho công ty nhỏ: 50k một trang và cách đàm phán giá
