Tôi đứng xếp hàng chờ gói xôi, nghe bà bán hàng nói với người kế bên: “Con nít miền Tây giỏi thiệt, mười mấy tuổi đã đứng ba cái bếp một lúc”. Tự nhiên tôi thấy nao nao, vì cái chuyện bếp núc tưởng chừng xa lạ đó lại đang hiện ra mỗi ngày trong căn trọ bốn mét vuông của tôi.
Ba cái bếp và cái giá của một tay nghề sớm
Tôi không biết cậu bé trong câu chuyện ngoài kia đang sống thế nào, chỉ nghe loáng thoáng rằng cậu đã quen với việc đứng cùng lúc mấy cái bếp và phải tạm gác chuyện học để phụ mẹ kiếm sống. Nhưng tôi hiểu cảm giác đó theo cách riêng của mình. Ở Sài Gòn, tôi cũng từng học được nghề bán hàng bằng cách đứng nép vào một góc quán, vừa nhìn vừa làm, vừa bị nhắc vừa sửa. Có những kỹ năng không nằm trong giáo trình. Nó nằm trong bàn tay và trong những buổi chiều mệt nhoài.
Điều tôi nghĩ nhiều nhất là chuyện tay nghề đến sớm. Một đứa trẻ làm quen với cái bếp trước khi làm quen với bảng cửu chương thì rõ ràng là đang học một thứ rất thật. Nhưng nó cũng là dấu hiệu cho thấy gia đình đó phải xoay xở sớm. Tôi nhìn quanh khu trọ của mình, mấy bạn cùng dãy cũng vậy, đứa nào cũng có một cái nghề tay trái từ năm nhất: đứa bán cà phê, đứa chạy bàn, đứa gói hàng online. Không ai ca ngợi chuyện đó như một tấm gương. Chỉ là nó cần thiết.
Với tôi, cái bếp ba ngọn lửa kia không phải là hình ảnh đẹp để đăng lên mạng. Nó là lời nhắc rằng kỹ năng lao động có thể truyền từ rất sớm, và cái giá của nó thường nằm ở những thứ không ai nhìn thấy như thời gian, sức khỏe, hay một buổi học bị bỏ dở. Tôi không muốn lãng mạn hóa chuyện trẻ con phải kiếm sống, càng không muốn xem đó là chuẩn mực. Tôi chỉ muốn nói rằng nó có thật, và nó đang len vào những bữa ăn sinh viên chúng tôi theo cách rất cụ thể.
Một cái bánh xèo chia làm mấy bữa trọ
Nếu bạn hỏi tôi bánh xèo liên quan gì đến chuyện trọ, tôi sẽ kể bạn nghe chuyện của chính tôi. Mỗi lần thèm bánh xèo, tôi không ra quán mà mua đồ về tự đổ. Bột pha sẵn, giá đỗ, vài con tép, chút thịt băm. Cái chảo chống dính mua đợt giảm giá nằm chễm chệ trên bếp điện nhỏ trong phòng. Đổ một cái bánh to bằng cái đĩa, tôi ăn được hai bữa: một bữa nóng giòn ngay tối đó, một bữa gói giấy báo sáng hôm sau mang đi học, kẹp thêm rau sống và chút nước chấm pha vội. Tính ra rẻ hơn cơm tiệm rất nhiều.
Nhưng cái khó không nằm ở tiền. Nó nằm ở chỗ phải đứng bếp trong một căn phòng chật, mùi dầu mỡ ám vào quần áo, mồ hôi nhễ nhại trước khi kịp đi học. Tôi hay đổ bánh xèo vào tối chủ nhật, khi đã trả bài xong và đã soạn xong lịch học tuần mới. Có đứa bạn cùng dãy trọ thấy vậy cũng xin học theo. Thế là cái bếp nhỏ của tôi thành điểm hẹn của ba đứa, mỗi đứa góp một ít tiền đi chợ. Chúng tôi ăn với nhau, cười với nhau, và tính ra mỗi phần bánh rẻ hơn một tô phở ngoài quán.
Khi tôi ngồi nhìn lớp bột vàng ươm tráng mỏng trên chảo, tôi nghĩ đến cái bánh xèo mà cậu bé ngoài kia đang đổ cùng lúc trên mấy cái bếp. Bánh xèo ở miền Tây thường to, vành giòn rụm, vàng ruộm. Bánh xèo trong trọ của tôi thì nhỏ, vỏ mỏng, hay bị rách vì bột pha loãng. Nhưng cả hai đều cùng một câu chuyện: chuyện xoay xở với cái bếp, chuyện chia nhỏ bữa ăn, và chuyện kiếm sống bằng đôi tay.
Tôi không nói chuyện này để so sánh ai khổ hơn, chỉ để thấy rằng cái bếp ngoài kia và cái bếp trong trọ của tôi có chung một điểm tựa là sự cần mẫn. Và tôi nghĩ, người Sài Gòn, nhất là sinh viên, hiểu điều đó rất nhanh, vì chúng tôi sống bằng những bữa ăn tự nấu và những đồng tiền đếm từng ngày.
Chuyện học, chuyện tiền và cái bếp không bao giờ tắt
Mỗi lần đi học về ngang một quán ăn ven đường, tôi hay để ý những đứa trẻ phụ việc. Có đứa rửa chén, có đứa bưng bê, có đứa ngồi gói đồ. Chúng tôi, những sinh viên tỉnh lẻ, nhiều khi cũng từng ở trong hình ảnh đó. Chuyện nghỉ học để phụ mẹ không phải là chuyện xa lạ ở quê tôi. Nhưng cái tôi muốn nói là: nếu một đứa trẻ giỏi đổ bánh xèo đến vậy, nó xứng đáng có thêm cơ hội học hành, chứ không chỉ có thêm kỹ năng lao động.
Tôi tự hỏi mình làm được gì. Có lẽ là thay đổi cách tôi nhìn những người bán hàng rong, những quán ăn nhỏ, những đứa trẻ phụ mẹ. Tôi không thương hại họ, tôi tôn trọng họ. Mỗi cái bánh xèo họ đổ ra là một phần của chuỗi ngày dài kiếm sống mà tôi biết ơn vì mình cũng đang sống trong đó, dù ở vai khác.
Chiều nay tôi lại đi chợ. Tôi sẽ mua thêm chút bột, chút giá. Tôi sẽ đổ một cái bánh xèo thật to, ăn một nửa, để dành một nửa cho bữa sáng mai. Và tôi sẽ nhớ tới cái bếp ba ngọn lửa ngoài kia như một lời nhắc: cơm áo không tự đến, nhưng nếu biết xoay xở, mình vẫn có thể ăn no trong căn trọ nhỏ của mình, và vẫn còn chỗ cho những buổi học tiếp theo.
Đọc thêm: Quán quanh trường Bách Khoa giá rẻ cho sinh viên nam ăn no
