“Ủa, tháng này tiền điện sao tăng dữ vậy?”, câu hỏi đó làm tôi đứng lại ngay cửa bếp, tay còn cầm cái chảo vừa rửa dở, nước nhỏ tong tong xuống sàn. Tôi ở ghép trong một căn hộ nhỏ gần khu Bình Thạnh, bạn cùng phòng là hai người tôi quen qua một nhóm sinh viên trên mạng. Ba đứa, một phòng khách nhỏ, một bếp chung, và một cuộc chiến âm thầm mỗi khi hóa đơn về. Lúc mới dọn vào tôi nghĩ chia tiền nhà thì đơn giản: lấy tổng chia ba. Nhưng cuộc sống trong cùng một mái nhà dạy tôi rằng không phải cứ chia đều là công bằng.
Tháng đầu tiên ở ghép: chia đều và những khoản tiền không ai nhớ
Tôi vẫn nhớ cái ngày ký giấy thuê. Ba đứa ngồi quán cà phê gần Trường Đại học Kinh tế, Luật, bàn nhau chuyện tiền nhà. Căn hộ ở phường 25, quận Bình Thạnh, giá thuê 6 triệu 500 một tháng, chưa gồm điện nước và internet. Chúng tôi gật gù: mỗi người hai triệu mốt cộng thêm tiền điện nước chia ba. Nghe gọn ghẽ. Tôi đưa ra ý kiến ghi lại mọi khoản vào một cuốn sổ nhỏ, ai đóng thì gạch tên. Nhưng rồi tôi chính là đứa quên ghi. Có tháng tôi đóng tiền rác, tiền nước, rồi tiền mua chung một bình nước nóng, nhưng không ghi. Đến cuối tháng, một bạn thắc mắc sao tiền nhà tháng này cao hơn tháng trước dù không bật máy lạnh nhiều. Tôi mới ngớ người ra: mình đã đóng trước một khoản mà quên tính lại. Hóa ra sự cố không nằm ở số tiền, mà nằm ở chỗ tôi đã giữ một thói quen cẩu thả. Từ đó tôi hiểu chia tiền không chỉ là phép chia, mà là phép ghi.
Cách bọn tôi chốt lại nguyên tắc cho tiền nhà
Chúng tôi ngồi lại một buổi tối, không cà phê, chỉ ấm trà và một tờ giấy A4. Nguyên tắc đầu tiên: tiền nhà chia theo diện tích sử dụng thật. Phòng của tôi nhỏ hơn hai phòng kia một chút, nên tôi trả ít hơn. Hai trăm nghìn một tháng không lớn, nhưng nó đúng. Nguyên tắc thứ hai: tiền nhà đóng vào ngày 5 mỗi tháng, ai trễ thì tự chịu phần phạt của chủ trọ, không lấy từ quỹ chung. Nguyên tắc thứ ba: mọi khoản chung đều ghi vào một nhóm chat riêng, có ảnh chụp hóa đơn. Tôi nhận phần giữ sổ, vì tôi là đứa hay quên nhất. Chúng tôi cũng thống nhất rằng nếu muốn mua gì chung trên 300 nghìn thì phải hỏi cả nhóm. Một cái máy hút bụi cũ giá 450 nghìn được mua sau đó, chia ba, và đến giờ vẫn chạy tốt. Tôi đã từng hớ khi mua một cái nồi chiên không dầu mà không hỏi ai, rồi ôm cục nợ một mình. Cái nồi đó nấu khoai lang rất ngon, nhưng tôi vẫn chưa ưng vì nó làm tôi thấy mình thiếu tôn trọng bạn cùng phòng.
Điện nước: bài toán khó nhất trong căn hộ ba người
Điện nước mới là chỗ dễ sinh chuyện. Tôi đi làm thêm ở một quán cà phê trên đường Phan Xích Long, ca chiều tối, nên tôi về muộn và thường tắm khuya. Một bạn khác học buổi sáng ở Trường Đại học Văn Lang, về sớm, nấu ăn và giặt đồ lúc chiều. Bạn còn lại làm gia sư, ở nhà cả ngày, bật quạt và máy tính liên tục. Ba kiểu sinh hoạt, một cái đồng hồ điện. Chúng tôi thử nhiều cách. Cách đầu tiên là chia đều, nhưng tháng nào cũng có đứa thấy ấm ức. Cách thứ hai là ghi số điện đầu và cuối tháng, ai dùng nhiều hơn thì trả thêm. Cách này công bằng hơn nhưng mất thời gian và dễ nhầm. Cuối cùng, chúng tôi chọn cách thỏa hiệp: chia theo đầu người, nhưng khoản chênh lệch vượt mức 200 nghìn so với tháng trước thì cả nhóm ngồi lại xem nguyên nhân. Tháng vừa rồi, tiền điện là 780 nghìn, tiền nước 210 nghìn, internet 240 nghìn. Tổng cộng một triệu hai trăm ba mươi nghìn, chia ba là 410 nghìn mỗi đứa. Con số không đẹp, nhưng chúng tôi đã quen với việc làm tròn lên và để dư vào quỹ chung mua nước rửa chén.
Lần tôi tự ý đổi cách chia và bị phản ứng
Có một tháng tôi thấy tiền điện tăng vọt, lên tới 950 nghìn. Tôi đoán do bạn ở nhà cả ngày bật máy lạnh, nên tôi tự ý sửa bảng chia: bạn đó trả thêm 100 nghìn. Tôi gửi vào nhóm chat mà không hỏi trước. Kết quả là một cuộc tranh luận dài, không ai nặng lời nhưng không khí trầm xuống. Bạn đó nói rằng bạn cũng đã tiết kiệm bằng cách không dùng bếp điện, và nếu tôi muốn đổi cách chia thì phải nói trước. Tôi nhận ra mình sai. Tôi đã xin lỗi, và chúng tôi quay lại cách cũ. Từ đó tôi học được một điều: công bằng không phải là điều một người tự quyết, mà là điều cả nhóm cùng đồng ý. Một chuyện nhỏ nữa, tôi từng mua một chiếc quạt tích điện giá 650 nghìn mà không hỏi, và nó chỉ dùng được hai tuần thì hỏng. Khoản đó tôi tự chịu, và nó là bài học nhớ đời về việc mua sắm chung.
Giấy tờ thuê trọ và chuyện cọc: đọc kỹ trước khi ký
Chúng tôi thuê qua một người môi giới quen, hợp đồng viết tay, có chữ ký của cả ba và chủ nhà. Điều tôi muốn kể là chuyện tiền cọc. Hợp đồng ghi cọc hai tháng, tức 13 triệu, và sẽ trả lại khi hết hợp đồng nếu không hư hỏng gì. Nhưng có một điều khoản nhỏ, viết bằng tay ở cuối trang, nói rằng nếu một người trong nhóm chuyển đi trước hạn thì phần cọc của cả nhóm có thể bị giữ lại. Chúng tôi đọc nhưng không hỏi kỹ. Khi một bạn chuyển đi vì chuyển trường, chủ nhà viện dẫn điều đó và giữ lại một phần. Chúng tôi không tranh cãi gay gắt, chỉ thương lượng, và cuối cùng nhận lại được phần lớn sau khi tìm người thay thế. Tôi kể chuyện này để nói rằng: hãy đọc kỹ giấy tờ, hỏi rõ từng dòng, nhất là phần cọc và phần thay người. Tôi không rành luật, nên tôi không dám nói điều khoản nào đúng hay sai. Nhưng tôi biết chắc một điều: đọc kỹ thì không thừa. Chúng tôi cũng giữ lại ảnh chụp hợp đồng và biên nhận đóng tiền, để nếu có gì còn có cái mà nhìn lại.
Đến giờ, ba đứa tôi vẫn ở với nhau, vẫn chia tiền nhà theo diện tích, vẫn ghi mọi khoản vào nhóm chat. Có tháng cãi nhau về tiền điện, có tháng quên đóng tiền internet, có tháng cả nhóm ăn mì gói vì tiêu quá tay. Nhưng tôi thấy mình học được nhiều hơn là mất. Ở ghép với người lạ dạy tôi cách nói ra trước khi bực, cách ghi lại trước khi quên, và cách chấp nhận rằng công bằng không tự nhiên mà có. Nếu bạn đang chuẩn bị ở ghép, hãy bắt đầu bằng một cuốn sổ và một buổi nói chuyện thẳng thắn. Đừng để đến lúc hóa đơn về mới hỏi nhau câu “ủa, sao tháng này nhiều vậy”.
Đọc thêm: Chống ẩm phòng trọ tầng trệt Sài Gòn: 620 nghìn tôi bỏ ra
