“Cầm về đi, để mai bỏ thì uổng lắm”, bà chủ cơm gần trường Đại học Sư phạm TP.HCM dúi vào tay tôi nồi cơm còn một nửa khi tôi tan ca. Tôi đứng giữa căn bếp tập thể chật hẹp ở dãy trọ trên đường Nguyễn Văn Cừ, phường 4, quận 5, nhìn nồi cơm mà nghĩ đơn giản là hâm lại ăn với chút nước tương.
Buổi tối hôm đó tôi hâm cơm bằng nồi cơm điện, ăn với hai quả trứng chiên. Cơm nguội hâm lên khô cứng, ăn ngang ngang chứ không dẻo. Tôi vừa ăn vừa tự hỏi: mỗi tuần tôi nhận cơm thừa kiểu này ít nhất ba bốn lần, nếu cứ hâm rồi ăn trực tiếp thì chán lắm. Sinh viên năm ba như tôi, tiền trọ đã ngốn gần nửa tiền làm thêm, khoản ăn uống phải tính kỹ.
Thế là tôi bắt đầu mày mò, thử đủ kiểu, có món thành công, có món thất bại ê chề.
Ngày đầu tiên tôi biến cơm thừa thành cơm chiên trứng và cái giá phải trả
Tôi nghĩ ngay tới cơm chiên. Trong phòng trọ có một cây hành lá mua ở chợ Xóm Chiếu, quận 4, giá 3.000 đồng, một củ tỏi nhỏ, một quả trứng gà mua ở tạp hóa gần đó giá 4.500 đồng. Tôi bắc chảo lên bếp ga mini, phi tỏi thơm, đập trứng vào đánh tan, rồi cho cơm nguội vào đảo đều tay. Lần đầu tôi để lửa lớn quá, cơm cháy sém vành chảo, khói mù mịt, thằng bạn cùng phòng phải chạy ra mở cửa sổ. Ăn thử thì cơm khô lại còn khét nhẹ. Tôi ngồi nhìn chảo cơm mà tự cười, nghĩ bụng “coi vậy mà cũng có kỹ thuật”.
Lần thứ hai tôi rút kinh nghiệm, chỉnh lửa vừa, cho thêm một muỗng nước lọc khi đảo để cơm mềm lại. Kết quả khá hơn hẳn. Hạt cơm tơi ra, trứng bám đều từng hạt, ăn thơm mùi hành phi. Tổng chi phí cho một bữa cơm chiên trứng đầy đủ là 7.500 đồng. Mua cơm ngoài tiệm gần trường thì một dĩa cơm chiên tương tự có giá 25.000 đồng. Mỗi lần nấu tôi tiết kiệm được 17.500 đồng, mà thời gian nấu chưa tới mười phút. Nếu tuần nào tôi nấu năm bữa kiểu này thì số tiền tiết kiệm rơi vào khoảng 87.000 đồng, đủ để trả tiền gửi xe một tuần và mua thêm vài quả trứng.
Có lần tôi háo hức khoe với đứa bạn cùng lớp, nó bảo “mày nấu cho tao ăn thử coi”. Tôi làm một chảo to, nhưng lần đó tôi cho quá nhiều nước tương nên cơm sậm màu, mặn chát. Nó ăn được nửa chén rồi buông đũa. Tôi ngồi ăn hết phần còn lại trong im lặng. Từ đó tôi rút ra là nêm nếm phải từ từ, đừng ồ ạt.
Tôi tập tành làm cơm rang dưa bò và màn trả giá ở chợ
Sau khi quen với cơm chiên trứng, tôi muốn đổi vị nên thử làm món cơm rang dưa bò, kiểu bán ở mấy quán vỉa hè trên đường Võ Văn Tần, quận 3, mà tôi từng ăn một lần khi có tiền đóng học phí xong còn dư chút đỉnh. Tôi ra chợ đầu mối Bình Tây, quận 6, mua một hộp dưa chua giá 10.000 đồng, một lạng thịt bò xay giá 35.000 đồng, vài cọng hành lá. Thú thật lần đầu tôi mua thịt bò ở đó bị hớ, vì tôi không để ý cân, chị bán hàng đưa cho tôi miếng thịt có lẫn gân, xào lên dai ngoách. Tôi ăn thử thấy cứng quá, phải nhai mãi mới nuốt được.
Lần sau tôi đi sớm hơn, chọn miếng thịt bò tươi, nhìn kỹ màu đỏ tươi chứ không sậm, và nhờ chị ấy xay tại chỗ. Về nhà, tôi ướp thịt với chút nước mắm, tiêu, đường trong mười lăm phút, rồi xào chín tới với dưa chua đã vắt ráo nước. Sau đó tôi trộn cơm nguội vào, đảo đều tay với lửa vừa. Món này ngon hơn hẳn, vị chua của dưa quyện với thịt bò, cơm thấm đều gia vị. Một phần cơm rang dưa bò tự nấu tốn khoảng 20.000 đồng tiền nguyên liệu, chia được hai bữa. Ngoài quán một dĩa có giá 40.000 đồng. Tiết kiệm một nửa, mà tôi kiểm soát được lượng dầu mỡ và vệ sinh.
Bài học xương máu của tôi là đừng ham rẻ mà mua thịt bò loại gân, cũng đừng xào lửa quá lớn vì thịt dễ khô. Có hôm tôi vội đi làm thêm ca tối ở quán cà phê trên đường Phạm Ngũ Lão, quận 1, nên xào sơ sài, ăn xong thấy miếng thịt cứng như đá. Tối đó tôi tự hứa sẽ không nấu ẩu nữa.
Tôi học cách trữ cơm thừa làm cơm nắm và cơm cháy chà bông
Một tuần nọ tôi nhận hơi nhiều cơm từ chỗ làm thêm, ăn không kịp nên phải tìm cách trữ. Tôi thử vo cơm thành từng nắm nhỏ, cuộn trong lá chuối mua ở chợ An Đông, quận 5, giá 5.000 đồng một bó. Cơm nắm ăn kèm muối mè hoặc chà bông, gọn gàng, dễ mang theo khi đi học ca chiều ở trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Mỗi nắm cơm tốn chưa tới 2.000 đồng tiền nguyên liệu phụ. Ăn no được một bữa lót dạ.
Chưa dừng ở đó, tôi còn ép cơm thừa thành cơm cháy. Tôi trải cơm mỏng ra khay, phơi nắng ngoài ban công phòng trọ khoảng hai tiếng cho se mặt, rồi đem chiên giòn với dầu ăn. Cơm cháy giòn rụm, rắc chà bông lên trên, ăn như món ăn vặt. Lần đầu tôi chiên dầu quá nóng, cơm cháy đen thui, phải đổ bỏ cả mẻ. Tôi tiếc đứt ruột vì công phơi nắng. Nhưng cũng nhờ vậy mà lần sau tôi để dầu nóng già rồi hạ lửa ngay.
Khi đi chợ, tôi rút ra kinh nghiệm nên mua chà bông ở chợ Bà Chiểu, quận Bình Thạnh, vì ở đó có nhiều sạp bán với giá mềm hơn trong siêu thị. Một gói chà bông 100 gram giá khoảng 25.000 đồng, dùng được cho năm sáu lần rắc cơm cháy. So với việc mua gói snack ngoài tiệm 15.000 đồng một bịch nhỏ, món cơm cháy tự làm vừa rẻ hơn vừa chắc bụng hơn.
Chuyện thuê trọ và tiền cọc tôi cũng từng vấp. Hồi đầu năm hai, tôi dọn vào một phòng trọ ở hẻm trên đường Cách Mạng Tháng Tám, quận 10. Lúc ký hợp đồng, tôi chỉ đọc lướt, không để ý điều khoản về việc báo trước khi dọn đi. Đến khi chuyển phòng vì gần trường hơn, tôi bị giữ lại một phần tiền cọc, lý do là không báo trước đủ thời gian. Tôi mất tiền oan vì lỗi của mình, chẳng trách ai được. Tôi tự nhủ lần sau phải đọc kỹ từng dòng trong hợp đồng, hỏi rõ chủ trọ về thời hạn báo trước, tình trạng phòng khi nhận và khi trả, rồi ghi chú lại cẩn thận. Tôi không rành pháp lý nên chỉ dám khuyên các bạn đọc kỹ giấy tờ trước khi ký, thế thôi.
Giờ thì cơm thừa trong phòng trọ không còn là nỗi ám ảnh của tôi nữa. Mỗi tối, tôi đứng bếp khoảng mười lăm phút, biến phần cơm nguội tưởng như bỏ đi thành món ăn nóng hổi. Tôi vẫn còn nhớ vị chát của lần đầu làm hỏng, vị mặn của lần cho quá tay nước tương, và cả lần bị hớ miếng thịt bò. Nhưng chính những lần đó dạy tôi cách nấu ăn tiết kiệm mà vẫn ngon. Sinh viên xa nhà như tôi, tiền làm thêm mỗi tháng chẳng bao nhiêu, bữa ăn tự nấu vừa đỡ tốn vừa có chút ấm áp của căn bếp nhỏ giữa Sài Gòn.
Câu hỏi thường gặp
Cơm nguội để qua đêm có ăn được không?
Cơm nguội để trong ngăn mát tủ lạnh qua đêm vẫn ăn được nếu bạn hâm nóng kỹ ở nhiệt độ cao. Tôi thường bọc kín bằng màng bọc thực phẩm rồi để ngăn mát, tối đa hai ngày. Nếu thấy cơm có mùi chua hoặc nhớt thì bỏ ngay, đừng tiếc.
Chiên cơm nguội sao cho hạt cơm tơi mà không bị khô cứng?
Bạn cần chỉnh lửa vừa, cho thêm một muỗng nước lọc khi đảo và dùng cơm đã để nguội hoàn toàn. Tôi học được sau lần cháy chảo đầu tiên: lửa lớn chỉ làm cơm sém vành mà bên trong vẫn khô. Đảo đều tay khoảng năm phút là được.
Làm cơm cháy chà bông có cần phơi nắng không?
Không bắt buộc, nhưng phơi nắng giúp cơm se mặt, khi chiên sẽ giòn hơn. Tôi thường phơi khoảng hai tiếng ngoài ban công, hôm nào trời không nắng thì dùng quạt máy thổi cho se. Nhớ để dầu nóng già rồi hạ lửa ngay, nếu không cơm dễ cháy đen.
Đọc thêm: Ăn quanh trường Nhân văn những ngày ví còn 40 nghìn
