“Bên anh tính điện 4.500 một số, bao gồm luôn tiền nước.” Tôi đứng giữa căn phòng trọ trên đường D2, phường Tăng Nhơn Phú A, quận 9, tay cầm tờ giấy nháp ghi vội mấy con số, miệng dạ một tiếng mà trong bụng vẫn chưa hiểu mình vừa gật đầu cái gì. Hồi đó tôi là sinh viên năm hai Trường Đại học Bách Khoa TP.HCM, lần đầu đi thuê trọ một mình, suýt ký ngay vì căn phòng sạch, có gác, lại gần trạm xe buýt.
Ngồi lại nghe cho hết câu rồi mới gật đầu
Đêm đó về ký túc xá, tôi lôi máy tính ra bấm. Phòng định thuê giá 2,8 triệu một tháng, chưa tính điện nước. Chủ nhà nói điện 4.500 đồng một số, nước 100.000 đồng một người. Tôi mở hóa đơn điện của ký túc xá ra so: giá điện sinh hoạt bậc thang nhà nước thấp hơn nhiều, mà mấy đứa bạn thuê trọ ở Thủ Đức cũng chỉ bị tính quanh 3.500 đến 4.000 đồng một số. Tôi gọi lại, giọng run run: anh ơi em sinh viên, anh xem lại giá điện giúp em được không. Anh cười, bảo giá đó là giá chung khu này, nhưng thấy em thật thà thì bớt cho 4.000. Tôi mừng quá, chốt luôn. Quên mất một chuyện: chưa hỏi số điện tiêu thụ mỗi tháng của chính căn phòng đó.
Đây là chỗ tôi làm sai rõ ràng. Tôi chỉ thương lượng được cái đơn giá, còn không hỏi ba tháng trước phòng này xài hết bao nhiêu số. Khi dọn vào, tháng đầu tôi xài 87 số, tháng sau nhảy lên 120 số vì cái máy lạnh đời cũ. Mỗi tháng trả tiền điện gần 500.000 đồng, cộng tiền thuê hơn 3,3 triệu, trong khi lương làm thêm ở quán cà phê trên đường Sư Vạn Hạnh, quận 10, chỉ được 22.000 đồng một giờ. Tôi làm 4 tiếng một buổi, tuần ba buổi, tính ra tiền điện đã ngốn gần hai ngày công. Lúc đó tôi mới thấy cái gật đầu hôm trước đắt thế nào.
Xin bảng tính điện riêng từng phòng
Tháng thứ ba, tôi đánh liều xin chủ nhà cho xem công tơ phụ của phòng mình. Anh chủ trọ, người gốc Bình Dương, ban đầu hơi khó chịu, bảo anh ghi sổ đầy đủ. Tôi nói em không nghi ngờ gì, em chỉ muốn biết mình xài bao nhiêu để tự điều chỉnh. Anh dẫn tôi ra sau nhà, chỉ cái đồng hồ nhỏ gắn riêng cho từng phòng. Tôi chụp ảnh lại, ghi số đầu kỳ và cuối kỳ. Từ đó, mỗi lần đóng tiền tôi đều có ảnh đối chiếu. Có tháng chênh lệch 6 số, tôi hỏi, anh giải thích là do quạt hút mùi nhà bếp chung cộng vào. Tôi thương lượng được việc tách riêng phần điện bếp, mỗi phòng chỉ chịu phần mình. Số tiền tiết kiệm không lớn, nhưng tôi thấy mình bớt bị động.
Một lần khác, đứa bạn cùng lớp ở trọ trong hẻm đường Lê Văn Việt, phường Hiệp Phú, quận 9, bị chủ tính 5.000 đồng một số điện và thu thêm 200.000 đồng tiền nước cố định. Nó nhờ tôi qua xem hợp đồng giúp. Tôi đọc mới thấy trong hợp đồng ghi rõ giá điện, nước nhưng không ghi cách tính, cũng không có điều khoản về việc điều chỉnh giá. Tôi khuyên nó xin chủ ghi rõ cách tính bằng số và giữ lại tin nhắn trao đổi. Nó làm theo, và tháng sau chủ nhà tự nguyện ghi rõ hơn trong sổ. Chuyện tiền cọc thì tôi chỉ dám nói kinh nghiệm của mình: đọc kỹ giấy tờ, giữ biên nhận, chụp ảnh phòng trước khi dọn vào, còn điều khoản nào ràng buộc thì nhờ người lớn trong nhà xem giúp.
Đổi chỗ ở để đổi cách tính
Cuối năm hai, tôi chuyển sang một phòng trọ nhỏ hơn ở đường Tô Ngọc Vân, phường Linh Đông, quận Thủ Đức, gần trường hơn. Lần này tôi đi xem ba phòng, mỗi phòng tôi đều hỏi cùng một câu: cho em xem công tơ phụ và ba hóa đơn gần nhất. Chủ nhà ở đây, một cô giáo về hưu, đưa tôi xem sổ ghi tay cẩn thận. Cô tính 3.800 đồng một số điện, nước 80.000 đồng một người. Tôi so sánh: trước đây tôi trả 4.000 đồng một số ở quận 9, giờ còn 3.800 đồng, mà phòng nhỏ hơn, máy lạnh mới hơn. Tháng đầu tôi xài 65 số, trả 247.000 đồng tiền điện, so với 120 số tức 480.000 đồng ở chỗ cũ, gọn được hơn 200.000 đồng. Tôi ghi lại con số này trong cuốn sổ chi tiêu nhỏ, mỗi tháng đối chiếu. Cái được lớn nhất không phải tiền, mà là tôi biết mình đang trả cho cái gì.
Thương lượng lúc ký, không phải lúc trả tiền
Tôi rút ra một điều sau mấy lần đổi trọ: thương lượng giá điện hiệu quả nhất là lúc còn đang xem phòng, chưa đặt cọc. Lúc đó chủ nhà cần khách, mình còn đường lui. Khi đã ký hợp đồng và dọn vào, mọi thứ khó nói hơn nhiều. Lần gần nhất, tôi mang theo một tờ giấy nhỏ ghi sẵn ba câu hỏi: giá điện bao nhiêu một số, công tơ phụ ở đâu, có tách riêng điện bếp không. Tôi hỏi thẳng, ghi lại câu trả lời, rồi mới bàn chuyện cọc. Chủ nhà thấy tôi rõ ràng thì cũng thoải mái. Tôi vẫn giữ thói quen chụp ảnh công tơ mỗi đầu tháng, và không bao giờ quên hỏi lại nếu thấy số nhảy bất thường. Ở Sài Gòn, tiền điện không phải chuyện nhỏ với sinh viên, và một câu hỏi đúng lúc có thể tiết kiệm được vài bữa ăn.
Giữ lại giấy tờ và một chút kiên nhẫn
Giờ tôi vẫn ở trọ, vẫn đi làm thêm, vẫn tự nấu cơm bằng cái bếp điện nhỏ để tiết kiệm. Tôi không dám khuyên ai một công thức chung, vì mỗi khu trọ mỗi khác, mỗi chủ nhà mỗi tính. Nhưng tôi biết ơn lần gật đầu vội vàng hồi năm hai, vì nó dạy tôi đọc kỹ hơn, hỏi kỹ hơn và giữ lại mọi tờ giấy, mọi tin nhắn, mọi tấm ảnh công tơ. Bạn tôi giờ vẫn hay nhắn hỏi tôi cách xem hợp đồng trước khi cọc. Tôi chỉ trả lời một câu: đừng vội, cứ ngồi lại nghe cho hết, rồi hẵng gật đầu.
Đọc thêm: Suýt mất cọc 3 triệu vì bỏ qua thoát sàn khi xem phòng trọ
