Tin nhắn của chị nhân sự hiện lên: “Mai 9h phỏng vấn nhóm nha, ai chưa gửi CV thì gửi gấp.” Tôi ngồi bó gối trên chiếc nệm trọ ở Bình Thạnh, màn hình laptop còn sáng phần mô tả công việc. Trong đầu tôi chỉ có một câu hỏi: làm sao để nói đủ mà không biến mình thành đứa giành mic của cả buổi?
Tôi học năm ba ở một trường đại học gần Công viên Hoàng Văn Thụ, quận Tân Bình. Hồi đó tôi nộp khá nhiều nơi, có chỗ gọi, có chỗ im ru. Buổi phỏng vấn nhóm đầu tiên ấy là bài học nhớ đời, theo cả nghĩa tốt lẫn nghĩa xấu.
Ngồi chờ trước cửa phòng, tôi đã hiểu thế nào là quá nhiều người
Hôm đó có tám bạn, ngồi kín dãy ghế ngoài hành lang của một công ty truyền thông trong con hẻm trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, gần chợ Bàn Cờ, quận 3. Mỗi người cầm một tập hồ sơ, ai cũng mặc áo sơ mi. Riêng tôi chọn cái áo thun có cổ vì nghĩ công ty sáng tạo thì thoải mái. Vào phòng, chị phụ trách nói luôn: mỗi người tự giới thiệu trong một phút, sau đó cả nhóm cùng giải một tình huống, cuối buổi mỗi người tự nhận vai trò mình muốn làm trong dự án.
Người đầu tiên nói trôi chảy, liệt kê đủ thứ giải thưởng. Người thứ hai nói dài quá một phút, chị phải nhắc. Đến lượt tôi, tôi lí nhí được chừng bốn câu thì hết ý, tự thấy mình nhạt. Vậy mà sau đó, phần thảo luận nhóm lại là chỗ tôi gỡ được chút điểm. Một bạn đưa ra ý tưởng về chiến dịch cho một thương hiệu sữa, cả nhóm lao vào tranh luận, và tôi lỡ cắt ngang lời một bạn khác. Bạn ấy im luôn. Đến khi ra về tôi mới thấy hối vì cái cắt ngang ấy.
Tôi rút được gì từ chỗ mình đã cắt ngang lời người khác
Đó là lỗi rõ nhất của tôi trong buổi đó. Tôi đã cướp mất cơ hội của người khác chỉ vì sốt ruột muốn thể hiện. Về đến phòng trọ ở đường Điện Biên Phủ, tôi nằm nghĩ lại. Phỏng vấn nhóm là bài kiểm tra tính cách nhiều hơn là bài kiểm tra kiến thức. Kiến thức thì ai cũng ôn được, còn cách mình đối xử với người cùng bàn thì không giả được.
Lần sau, tôi thử cách khác. Tôi tự đặt luật riêng: trong buổi phỏng vấn nhóm, chỉ nói khi có điều mới đóng góp cho mạch đang chạy. Tôi chuẩn bị sẵn ba câu mở kiểu “tôi nối ý của bạn vừa nói”, để khi cần thì chen vào có cầu nối chứ không phải chen ngang. Nghe thì nhỏ, nhưng hiệu quả rõ. Buổi sau, nhóm bảy người, tôi nói ít hơn nhưng chất lượng hơn. Cuối buổi có hai bạn quay lại hỏi số điện thoại để lập nhóm làm bài tập chung. Đó là tín hiệu tốt.
Vai trò điều phối viên hóa ra lại dễ ghi điểm nhất
Buổi phỏng vấn nhóm thứ ba, ở một công ty công nghệ trong Khu Công nghệ Phần mềm Quang Trung, quận 12, đề bài là lên kế hoạch ra mắt một sản phẩm trong ba tuần. Mười người, mỗi người một ý, không ai chịu nhường ai, đồng hồ chạy. Tôi xung phong làm người ghi ý lên bảng và chốt thời gian cho từng phần. Tôi chỉ hỏi, không phán: “Cái này mình để giai đoạn nào?”, “Mình chọn ai phụ trách phần này?”. Cả nhóm đi hết đề bài trước khi hết hai mươi phút, và chị phỏng vấn ghi lại tên tôi. Người giữ nhịp cho nhóm thường được nhớ hơn người nói to nhất.
Nhưng tôi cũng phải nói thật điều chưa ưng ở lần đó. Tôi mải lo giữ nhịp nên phần ý tưởng chuyên môn rất mỏng. Chị phỏng vấn hỏi riêng: “Nếu được chọn một phần em muốn làm nhất trong dự án thì em chọn gì?”. Tôi ấp úng. Làm điều phối tốt cũng cần có một ý riêng thật chắc, chứ không chỉ cầm bút ghi. Một tuần sau tôi nhận mail từ chối, kèm lời nhắn tử tế rằng hồ sơ của tôi phù hợp hơn với vị trí khác. Tôi đọc mà vừa buồn vừa phục.
Chuẩn bị một câu chuyện của chính mình thay vì học thuộc lý thuyết
Tôi từng nghĩ phải học thuộc các mô hình nổi tiếng mới nói được trong buổi nhóm. Sau vài lần, tôi thấy cái giúp tôi nhất vẫn là một câu chuyện có số liệu cụ thể của bản thân. Chẳng hạn, tôi từng cùng hai bạn trong lớp chạy một trang bán bánh ngọt cho mùa Valentine năm ngoái. Ban đầu chúng tôi đăng bài theo cảm hứng, mỗi tuần đăng chừng hai lần, mỗi lần mất chừng mười lăm phút viết và bốn mươi phút sửa ảnh. Sau khi bàn lại, chúng tôi gom lịch đăng cố định ba lần một tuần, viết một lần chung rồi chỉnh lại. Tổng thời gian còn khoảng hai mươi lăm phút cho mỗi bài, tính ra tiết kiệm gần một giờ mỗi tuần. Doanh thu đơn hàng đặt trước từ ba trăm hai mươi nghìn đồng một tuần vọt lên một triệu một trăm nghìn đồng một tuần trong ba tuần liền.
Câu chuyện đó không đồ sộ, nhưng nó là của tôi, tôi nắm từng con số. Khi kể trong buổi phỏng vấn nhóm, cả nhóm im lặng nghe vì nó ngắn và có thật. Tôi không cần nói to, chỉ cần nói đúng phần mình đã làm. Chi phí in tờ rơi lúc đó tôi nhớ rõ là bốn trăm năm mươi nghìn đồng cho năm trăm tờ, in ở tiệm gần trường, và tôi còn giữ hóa đơn trong ổ cứng tới giờ.
Sau cùng, tôi học cách nhường mic đúng lúc
Buổi phỏng vấn gần nhất, cũng là buổi tôi đang chờ kết quả, có một bạn nói lắp, bị ngắt hai lần. Tôi chờ bạn nói hết câu rồi mới nối: “Ý bạn vừa rồi giống phần mình đang nghĩ, để mình nói tiếp cho rõ hơn.” Sau buổi, bạn ấy cảm ơn tôi. Không biết kết quả ra sao, nhưng tôi thấy nhẹ trong người. Từ chỗ là đứa chen ngang, tôi tập được thói quen nhường đúng lúc. Ghi điểm trong phỏng vấn nhóm không nằm ở việc nói nhiều, mà nằm ở việc để lại cho nhóm cảm giác rằng có tôi thì buổi làm việc dễ thở hơn.
Còn chuyện tiền cọc và hợp đồng thuê trọ, tôi cũng va mấy lần rồi. Có lần tôi trả phòng trước hạn nửa tháng, chủ trọ trừ tiền cọc vì lý do tôi dọn chưa sạch. Lần đó tôi không có gì để nói, vì trong giấy ghi mơ hồ. Từ đó, mỗi khi thuê chỗ mới, tôi chụp ảnh phòng ngày nhận phòng, đọc kỹ từng dòng trước khi ký, hỏi rõ mấy khoản khấu trừ. Học phí của ba năm đại học dạy tôi một điều quen thuộc: giấy tờ đọc kỹ thì buổi nói chuyện sau đỡ phải to tiếng.
Cái buổi phỏng vấn nhóm đầu tiên ở quận 3 ấy, giờ nhớ lại, tôi thấy mình may vì đã sai sớm. Nếu bạn đang chuẩn bị cho buổi phỏng vấn nhóm đầu tiên, thử đặt một luật riêng cho mình trước khi vào phòng. Sai sớm ở một buổi phỏng vấn còn hơn sai muộn trong một công việc thật.
Câu hỏi thường gặp
Phỏng vấn nhóm ở Sài Gòn thường có bao nhiêu người?
Theo trải nghiệm của tôi, thường từ 8 đến 10 bạn một buổi. Có buổi ít hơn, 7 bạn. Thời gian thường kéo dài 60 đến 90 phút, trong đó phần tự giới thiệu khoảng 1 phút mỗi người, còn lại là thảo luận tình huống chung.
Làm sao để không bị lu mờ trong phỏng vấn nhóm?
Tôi thấy không cần nói nhiều. Quan trọng là nắm một câu chuyện có số liệu cụ thể của mình và sẵn sàng nhường mic đúng lúc. Nếu bạn để lại cảm giác nhóm dễ thở hơn khi có mình, nhà tuyển dụng sẽ nhớ.
Có nên nhận vai trò điều phối viên trong phỏng vấn nhóm không?
Nên, nếu bạn biết giữ nhịp và hỏi đúng câu. Nhưng cần chuẩn bị sẵn một ý tưởng chuyên môn thật chắc, vì nhà tuyển dụng có thể hỏi riêng bạn muốn làm phần nào. Tôi từng bị từ chối vì phần này mỏng.
Đọc thêm: 3 chiêu làm slide xin thực tập bằng công cụ miễn phí của một sinh viên ở Sài Gòn
