“Cậu có ghi kịp không đấy?” – con bạn cùng bàn thì thầm khi giảng viên vừa bấm sang slide thứ tư trong vòng chưa đầy hai phút. Tôi cúi gằm, ngòi bút chạy loạn trên trang giấy, và đến khi cô kịp nói “các em ghi lại ý này nhé” thì tay tôi đã đầm mồ hôi. Tôi là sinh viên năm nhất, vừa rời ghế phổ thông, và buổi học đầu tiên ở giảng đường đại học khiến tôi nhận ra một điều đơn giản: ghi chép thời trung học của tôi chẳng còn dùng được nữa. Suốt buổi hôm đó tôi chỉ kịp chép được nửa nội dung mà vẫn không hiểu mình vừa viết cái gì. Tối về, tôi ngồi nhìn cuốn vở chi chít chữ mà không nhớ nổi giảng viên nhấn mạnh chỗ nào.
Tôi học lại cách nghe trước khi học cách viết
Hồi cấp ba, tôi quen với kiểu giáo viên đọc cho chép từng câu, chậm rãi, đủ để tôi ghi nguyên văn từng chữ. Lên đại học, giảng viên nói nhanh gấp mấy lần, lại thêm thuật ngữ mới, tên tài liệu tiếng Anh, và những câu chuyện minh họa dài mà tôi không biết có cần chép hay không. Tôi bắt đầu bằng việc ghi hết mọi thứ nghe được, kể cả những câu đùa của thầy. Kết quả là tôi có một cuốn vở dày đặc những dòng vô nghĩa, còn ý chính thì thất lạc đâu đó giữa những dòng ghi chú lộn xộn.
Điều buộc tôi phải thay đổi không phải điểm kiểm tra, mà là buổi thảo luận nhóm. Tôi đọc lại vở mình và không thể kể cho bạn cùng nhóm nghe bài giảng hôm đó nói gì, dù tôi đã chép đủ ba trang. Tôi bắt đầu để ý những bạn ngồi trên, thấy các bạn ấy chép rất ít, chỉ gạch đầu dòng, vẽ mũi tên, khoanh tròn vài chữ. Tôi tự hỏi vì sao các bạn ấy vẫn theo kịp và còn trả lời được câu hỏi của giảng viên.
Tôi đổi ký hiệu, đổi cách ngồi, và đổi cả chỗ ngồi
Tôi thử một tuần ngồi gần bục giảng. Giảng viên dạy môn Nhập môn Truyền thông ở một trường đại học trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Ngồi bàn đầu, tôi nghe rõ hơn hẳn, và quan trọng là tôi nhìn được cách thầy ra hiệu mỗi khi sắp vào ý chính. Tôi quyết định không chép nguyên câu nữa. Tôi tự đặt ra vài ký hiệu cho riêng mình: dấu sao cho ý giảng viên nhấn mạnh, dấu chấm hỏi cho chỗ chưa hiểu, dấu mũi tên cho quan hệ nguyên nhân và kết quả. Những con số và tên riêng thì tôi để nguyên như thầy nói, còn lại tôi viết thành từ khóa.
Lần đầu áp dụng, tôi ghi sai một chỗ khá ngớ ngẩn: tôi đánh dấu sao cho gần hết trang, vì thấy câu nào cũng quan trọng. Buổi sau tôi phải tự nhắc mình rằng nếu ý nào cũng là ý chính thì không còn ý chính nào cả. Tôi chuyển sang đánh dấu theo cấu trúc: phần mở đầu, luận điểm, ví dụ, . Một trang vở của tôi giờ gọn hơn nhiều, mỗi đoạn chỉ còn vài dòng, nhưng khi đọc lại tôi vẫn tái hiện được mạch bài giảng. Nếu so với hồi đầu học kỳ, tôi chép khoảng ba trang cho một buổi hai tiết, thì giờ tôi rút xuống còn chừng một trang rưỡi, tiết kiệm khoảng hai mươi phút ngồi lại sau giờ học để chép bù. Hai mươi phút đó tôi dùng để đọc trước tài liệu cho buổi sau, và điểm kiểm tra giữa kỳ của tôi nhích lên thấy rõ.
Một chuyện nữa tôi phải sửa là quay video bài giảng. Tôi từng nghĩ cứ bật ghi âm rồi về nghe lại là xong, nên lên lớp tôi chép rất sơ sài. Nhưng đến lúc nghe lại, tôi mất gần hai tiếng cho một buổi ghi âm mà chẳng hiểu thêm được bao nhiêu, vì không có phần ghi chú để đối chiếu. Tôi bỏ hẳn thói đó, chỉ dùng điện thoại chụp lại slide sau khi thầy cho phép, và ghi chú bên lề slide bằng bút chì. Chi phí cũng đáng kể: một tập giấy đóng gáy loại tốt giá khoảng sáu mươi nghìn đồng, nhưng bù lại tôi dùng được cả học kỳ. Còn quán cà phê gần trường trên đường Vườn Chuối, quận 3, nơi tôi hay ngồi chép lại bài, tính tiền một ly trà đá khoảng mười lăm nghìn đồng. Tôi không ngồi lâu hơn một tiếng rưỡi, vì ngồi lâu thì chi phí cộng dồn cũng thành một khoản đáng kể trong tháng.
Giữ nhịp và biết mình còn yếu chỗ nào
Cách ghi chép nhanh nhất vẫn là cách mình hiểu, chứ không phải cách mình viết đẹp. Tôi học được rằng nên ghi bằng từ khóa, dùng ký hiệu riêng, chừa lề để bổ sung sau. Và nếu có chỗ nào không hiểu, tôi đánh dấu ngay chứ không cố diễn giải cho kịp. Những chỗ đánh dấu đó chính là nội dung tôi mang đi hỏi bạn cùng nhóm hoặc hỏi giảng viên vào cuối giờ.
Chuyện nhà trọ cũng dạy tôi một bài tương tự về việc đọc kỹ trước khi ký. Khi tìm phòng ở khu Bình Thạnh, tôi từng suýt mất tiền cọc vì không đọc kỹ giấy tờ. Chủ trọ nói miệng một kiểu, giấy viết một kiểu, và tôi non nớt nên chỉ nghe lời nói. Từ đó tôi rút ra nguyên tắc cho cả việc học lẫn việc thuê trọ: điều gì chưa rõ thì hỏi lại, điều gì quan trọng thì ghi lại thành văn bản. Tôi không rành pháp lý nên không dám khẳng định điều khoản nào đúng sai, chỉ khuyên các bạn năm nhất đọc kỹ hợp đồng trước khi đặt bút, chụp lại bản đã ký, giữ biên nhận đóng tiền. Với bài giảng cũng vậy, phần ghi chú của tôi phải đủ rõ để khi cần tôi tra lại được, chứ không phải để khoe một cuốn vở dày.
Cuối học kỳ, tôi vẫn là người ghi chép chậm. Nhưng tôi không còn chạy theo từng câu chữ nữa. Tôi nghe để nắm mạch, ghi để nhớ ý, và dành thời gian còn lại cho việc hiểu bài. Có lẽ đó là kỹ năng đầu tiên mà giảng đường dạy tôi, trước cả những kiến thức trong đề cương.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để ghi chép kịp khi giảng viên nói nhanh?
Tôi thường ghi từ khóa thay vì cả câu, dùng ký hiệu riêng như dấu sao cho ý chính. Chụp slide nếu được phép để đối chiếu sau.
Có nên ghi âm bài giảng không?
Tôi từng thử và mất gần hai tiếng nghe lại mà không hiệu quả. Tốt hơn là tập trung nghe giảng và ghi chú ngay trên lớp.
Nên dùng vở hay laptop để ghi chép?
Tôi dùng vở vì dễ vẽ sơ đồ, chi phí thấp. Một tập giấy tốt khoảng sáu mươi nghìn đồng dùng được cả học kỳ.
Đọc thêm: Tự học online ở phòng trọ Bình Thạnh khi điện thoại luôn trong tầm tay
