“Cổng Parabol của Bách khoa Hà Nội sắp được dời vào trong rồi đó”, đứa bạn học chung lớp đại cương nói vội trong quán cà phê gần ký túc xá. Tôi nghe mà thấy lạ, vì cái cổng ấy có liên quan gì đến tiền trọ, bữa ăn hay lịch học của tôi đâu. Nhưng rồi nghĩ lại, chuyện một chiếc cổng trường bị xê dịch lại khiến tôi bận tâm về cách những thứ gắn với sinh viên được giữ hay phải nhường chỗ.
Cổng Parabol lùi vào 20 m để nhường đường
Theo thông tin từ trường, cổng Parabol được di dời vào đầu tháng 11 để bảo tồn, sau khi nằm trong diện giải phóng mặt bằng. Phương án là lùi cổng vào trong khuôn viên trường 20 m so với vị trí hiện tại, triển khai đồng bộ với kế hoạch giải phóng mặt bằng trên tuyến đường Giải phóng. Chuyện này nằm trong dự án Trục không gian quốc lộ 1. Chủ trương và phương án di dời đã được UBND TP Hà Nội thống nhất, còn đơn vị thi công đoạn qua đường Giải phóng là đầu mối lên phương án kỹ thuật và triển khai.
Tôi đọc thêm mới biết dự án Trục không gian quốc lộ 1 dài khoảng 36,3 km, đi qua 18 xã, phường, tổng đầu tư gần 162.000 tỷ đồng. Theo thiết kế, tuyến có mặt cắt ngang 90 m, gồm 16 làn xe. Thành phố dự kiến hoàn thành trong năm 2027, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Những con số đó nghe xa xôi với một đứa sinh viên thuê trọ ở Sài Gòn như tôi. Nhưng nó nhắc tôi nhớ: mỗi lần thành phố làm đường, chuyện đi học của sinh viên cũng đổi theo.
Chiếc cổng 60 năm tuổi cao 12,5 m
Cổng Parabol của Đại học Bách khoa Hà Nội được xây dựng cách đây chừng 60 năm, cao khoảng 12,5 m, hai chân cổng cách nhau khoảng 8 m. Đây được coi là biểu tượng, niềm tự hào, gắn bó với nhiều thế hệ sinh viên. Hồi tháng 5, khi có thông tin cổng nằm trong khu vực giải phóng mặt bằng, nhiều giảng viên và cựu sinh viên bày tỏ tiếc nuối, mong muốn trường bảo tồn di sản này. Nhiều người từ xa về check in cổng Parabol làm kỷ niệm.
Tôi chưa từng đứng dưới cổng ấy, nhưng tôi hiểu cảm giác ấy lắm. Ở trường tôi, cái cổng chính cũ kỹ cũng là nơi tụi tôi hẹn nhau mỗi sáng, nơi chụp tấm ảnh tốt nghiệp, nơi đứa bạn thất tình ngồi chờ xe buýt. Nếu một ngày ai đó nói cổng trường phải lùi vào trong, tôi cũng thấy hụt hẫng y như các anh chị Bách khoa. Có điều, bảo tồn một biểu tượng không chỉ là giữ nguyên vị trí cũ. Mà còn là giữ được cảm xúc của người ta dành cho nó.
Dự án đường 36,3 km và bài toán tiền trọ
Nghe chuyện Hà Nội làm đường, tôi lại nghĩ về Sài Gòn. Mỗi lần có tin mở rộng đường, nâng cấp hạ tầng, tôi và mấy đứa bạn cùng phòng lại lo. Nhà trọ của tụi tôi nằm trong một hẻm nhỏ, giá thuê mỗi tháng đã ngốn gần nửa tiền làm thêm. Chỉ cần chủ trọ nghe tin khu vực sắp quy hoạch, giá thuê có thể nhích lên, hoặc tệ hơn là phải dọn đi trong vài tháng. Chuyện một dự án giao thông lớn ở Hà Nội, với tổng đầu tư gần 162.000 tỷ đồng, mặt cắt ngang 90 m, 16 làn xe, nghe thì ở tít ngoài kia. Nhưng logic của nó thì tôi gặp mỗi ngày.
Đi học ở Sài Gòn, tôi đã quen với việc đường đổi tuyến, xe buýt đổi lộ trình. Có những hôm tôi phải dậy sớm hơn nửa tiếng vì tuyến xe buýt quen bị điều chỉnh. Tiền xăng, tiền gửi xe, tiền ăn sáng cho kịp giờ học, mỗi thứ cộng lại thành một khoản không nhỏ. Nếu một dự án lớn làm thay đổi đường đi học, sinh viên như tôi là người cảm nhận trước tiên, từ cái ví đến cái đồng hồ báo thức.
Lùi lại 20 m để giữ biểu tượng
Việc cổng Parabol lùi vào 20 m thay vì bị dỡ bỏ là một cách giữ di sản. Tôi thấy điều đó đáng để nghĩ. Một chiếc cổng cao 12,5 m, hai chân cách nhau 8 m, đứng đó 60 năm, giờ dịch đi một quãng ngắn để tiếp tục đứng đó. Không hoàn hảo, nhưng ít nhất nó không biến mất. Với sinh viên tụi tôi, những thứ gắn bó thường chẳng phải cái gì to tát. Một góc quán quen, một bảng tin cũ, một cái cổng trường. Khi thành phố thay đổi, có những thứ buộc phải nhường chỗ. Nhưng cách người ta nhường chỗ mới là điều đáng nói.
Tôi không sống ở Hà Nội, cũng chưa từng học Bách khoa. Nên tôi chỉ dám nói theo những gì mình đọc và cảm nhận, chưa chắc đã đúng với người trong cuộc. Nhưng từ câu chuyện cổng Parabol, tôi hiểu thêm một điều: giữ kỷ niệm không có nghĩa là cố chấp với vị trí cũ. Đôi khi chỉ cần lùi lại một chút, đủ để thế hệ sau vẫn có chỗ mà chụp tấm ảnh đầu tiên của đời sinh viên. Tối nay đi làm thêm về, tôi sẽ vòng qua đường khác một chút để ngắm lại cái cổng trường mình. Phòng khi một ngày nó cũng phải lùi vào trong.
Đọc thêm: Hồ sơ học bổng doanh nghiệp: giấy tờ tôi gom trong hai tuần
