Tháng 11 năm ngoái, tôi ngồi ở quán cà phê trong hẻm 175 đường Nguyễn Văn Cừ, phường 4, quận 5, gần Trường Đại học Sư phạm TP.HCM. Nhìn màn hình laptop, tôi muốn xỉu. Bài tập lớn môn Phương pháp nghiên cứu khoa học còn đúng 5 ngày là đến hạn nộp, mà bản thảo của tôi thì rối như canh hẹ.
Phòng trọ tôi ở trên đường Nguyễn Trãi, quận 5, rộng 18m2, giá 2.700.000 đồng một tháng, chưa tính điện 3.500 đồng một số và nước 20.000 đồng một khối. Tiền ăn một ngày khoảng 70.000 đồng, trong đó có suất cơm gà xối mỡ 35.000 đồng ở hẻm 64 Nguyễn Văn Cừ. Vé xe buýt một tuyến là 7.000 đồng. Sinh viên đi 30 tuyến khác nhau thì phải mua vé tháng. Số tiền đó không nhiều, nhưng bài tập lớn thì ảnh hưởng cả điểm học kỳ.
Vì sao tôi liều mình xin phản hồi sớm
Lúc đó tôi làm thêm ca tối ở một quán ăn trên đường Trần Hưng Đạo, quận 1, lương 25.000 đồng một giờ, mỗi tuần làm bốn buổi, mỗi buổi bốn tiếng. Cộng thêm tiền nhà, tiền điện nước, tiền đi lại, tôi chẳng còn nhiều thời gian để sửa bài. Tôi biết nếu cứ để đến sát hạn mới nộp, giảng viên chỉ chấm điểm một lần rồi thôi. Điều tôi cần là một vòng phản hồi trước, để biết mình đang hiểu sai chỗ nào.
Thú thật, lần đầu tôi làm sai. Tôi nhắn tin qua một ứng dụng trò chuyện cho cô giáo vào 11 giờ đêm, nội dung chỉ vỏn vẹn: “Cô ơi, cô xem bài em giúp được không ạ?”. Cô không trả lời. Sáng hôm sau, cô nhắn lại một câu: “Em gửi bằng email, nêu rõ phần nào cần cô góp ý, và cho cô biết em đã làm tới đâu”. Tôi hiểu ngay mình hớ. Tin nhắn không có ngữ cảnh, không có thời hạn, không có phần cụ thể. Giảng viên dạy mấy trăm sinh viên, không ai rảnh đoán ý một câu nhắn cụt lủn.
Lần thứ hai tôi viết email đúng cách hơn
Tôi soạn lại một email từ địa chỉ email trường cấp, tiêu đề ghi rõ: “[Lớp 24A] Xin phản hồi phần phương pháp trước hạn nộp”. Trong thư, tôi nêu bốn ý ngắn: tên môn, tên bài tập lớn, hạn nộp thật là ngày 30 tháng 11, và tôi muốn nhận góp ý trước ngày 25 tháng 11 để kịp chỉnh. Tôi ghi rõ tôi đã xong phần đặt vấn đề và mục tiêu, còn phần phương pháp và bảng hỏi thì đang lúng túng. Tôi không xin cô đọc cả bài, chỉ xin cô xem hai trang cụ thể. Tôi cũng nói rõ tôi hiểu cô có thể không có thời gian, nếu cô chỉ trả lời một hai câu cũng quý.
Tôi dùng một mẹo nhỏ: gửi kèm một tệp PDF đã tô sáng năm dòng tôi không chắc, để cô không phải tự mò. Tôi đặt câu hỏi dạng lựa chọn: “Em đang phân vân giữa phương pháp định lượng và phỏng vấn sâu, cô thấy hướng nào phù hợp với đề tài này hơn?”. Câu hỏi đóng dễ trả lời hơn câu hỏi mở.
Buổi gặp ngoài giờ và điều tôi chưa ưng
Cô hẹn tôi 30 phút vào chiều thứ Sáu, tại phòng làm việc ở dãy nhà C. Tôi đi xe buýt tuyến 59 từ quận 5 sang, mất 7.000 đồng, rồi cuốc bộ thêm 7 phút. Cô chỉ ra ba lỗi: câu hỏi khảo sát của tôi bị dẫn dắt, mẫu chọn quá nhỏ, và phần trích dẫn chưa đúng chuẩn APA. Cô nói thẳng: “Nếu em nộp bản này, cô phải trừ điểm phần phương pháp”. Tôi về sửa trong bốn ngày, mỗi ngày ngồi ở thư viện từ 8 giờ sáng đến 4 giờ chiều, trưa ăn một tô bún bò 40.000 đồng ở căn tin. Đến hạn, tôi nộp bản đã chỉnh. Kết quả môn đó tôi được 7.5, cao hơn mức tôi tự đoán nếu nộp bản cũ, nhưng tôi vẫn chưa ưng vì phần trích dẫn vẫn bị trừ nhẹ. Tôi biết mình còn phải luyện thêm kỹ năng đọc tài liệu.
Bài học nằm ở chỗ gửi đúng lúc và đúng phần
Sau lần đó, tôi rút ra vài điều. Thứ nhất, xin phản hồi sớm không phải là làm phiền. Đó là cách giảm rủi ro cho cả hai bên. Thứ hai, đừng nhắn tin riêng vào đêm muộn. Hãy dùng email trường, ghi rõ môn, lớp, hạn nộp, và phần cần góp ý. Thứ ba, hãy tự làm trước, đừng gửi một bản trắng rồi hỏi “em làm gì tiếp”. Giảng viên chỉ giúp được khi thấy mình đã bỏ công.
Có lần tôi cũng từng hỏi một thầy ở Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cơ sở quận 1, về một bài tập nhóm. Thầy trả lời ngắn: “Các em gửi dàn ý, thầy xem trong hai ngày”. Tôi học được rằng mỗi giảng viên có cách làm việc khác nhau, nên tôi thường hỏi trước trong lớp hoặc qua email chung của lớp để biết kênh liên lạc chính thức. Đừng đoán.
Vài thứ tôi vẫn phải nhớ mỗi học kỳ
Về chuyện nhà trọ và tiền cọc, tôi từng bị một phen suýt mất 2.700.000 đồng vì không đọc kỹ giấy tờ. Hợp đồng ghi tiền cọc một tháng, nhưng không ghi rõ điều kiện trả lại. Tôi chỉ được chủ trọ trả lại sau khi tôi nhắc nhiều lần và giữ nguyên biên nhận. Từ đó tôi luôn chụp ảnh hợp đồng, biên nhận đóng tiền, và hỏi rõ bằng tin nhắn có lưu lại. Tôi không dám nói điều khoản nào đúng hay sai, chỉ biết kinh nghiệm của mình là đọc kỹ trước khi ký, và giữ bằng chứng.
Về chi tiêu, tôi chia tiền thành ba túi: tiền nhà và điện nước, tiền ăn đi lại, tiền học. Mỗi tháng tôi để dành khoảng 300.000 đồng cho in ấn và photo tài liệu. Photo một trang ở tiệm gần trường giá 500 đồng, in màu thì 2.000 đồng. Đừng coi thường khoản đó, cuối kỳ nó cộng lại thành vài trăm nghìn. Về đi lại, nếu đi học thường xuyên bằng xe buýt, tôi mua vé tháng 100.000 đồng cho một tuyến, rẻ hơn mua lẻ nhiều lần.
Cuối cùng, điều tôi muốn nói với các bạn cùng khóa: hãy xin phản hồi trước hạn nộp như một phần của kế hoạch làm bài, không phải như một pha cứu nguy. Khi mình chủ động, thầy cô thường sẵn lòng. Khi mình gửi đúng phần, đúng lúc, và tự làm trước, cơ hội nhận được góp ý sẽ cao hơn hẳn. Còn nếu lỡ hớ như tôi lần đầu, thì sửa cách gửi, đừng bỏ cuộc.
Câu hỏi thường gặp
Xin phản hồi bài tập lớn trước hạn nộp có bị trừ điểm không?
Không. Giảng viên thường khuyến khích sinh viên hỏi trước để tránh lỗi. Quan trọng là bạn hỏi đúng lúc và đúng phần, không phải nộp bản trắng rồi xin chữa.
Nên gửi email xin phản hồi trước hạn bao lâu?
Tôi thường gửi trước ít nhất 5 ngày so với hạn nộp. Ví dụ hạn 30 tháng 11 thì gửi trước ngày 25 tháng 11. bạn còn thời gian sửa nếu thầy cô trả lời muộn.
Nếu thầy cô không trả lời email thì phải làm sao?
Chờ 2 ngày rồi nhắc lại một lần, ngắn gọn và lịch sự. Nếu vẫn không có phản hồi, hỏi trực tiếp trên lớp hoặc qua lớp trưởng để biết kênh liên lạc chính thức.
