“Mày để dành được đồng nào chưa?” – con bạn cùng phòng hỏi tôi trong lúc hai đứa đang ngồi bóc vỏ hộp mì. Tôi đứng hình mất mấy giây vì trong ví còn đúng tờ tiền lẻ, mà kỳ lương gia sư thì còn xa. Hóa ra cái chuyện để dành một khoản riêng cho lúc trái gió trở trời chưa bao giờ nằm trong đầu tôi, cho tới khi chiếc xe đạp cũ hỏng giữa đường Nguyễn Văn Cừ và tôi phải vay nóng bạn cùng lớp.
Nghĩ lại thì mình chưa từng có khoản nào gọi là dự phòng
Tôi ở trọ gần khu đường Nguyễn Văn Cừ, phía quận 5, đi bộ ra trường đại học Sư phạm vài phút. Tiền phòng mỗi tháng ngốn một phần kha khá, tiền điện nước tính riêng, rồi tiền ăn, tiền gửi xe, tiền điện thoại. Tôi đi dạy thêm cho một trung tâm nhỏ và thỉnh thoảng nhận viết bài thuê. Thu nhập tháng nào cũng khác nhau, không có con số cố định để mà tính trước.
Cái sai của tôi là cứ nghĩ quỹ dự phòng là chuyện của người đi làm lương ổn định. Mỗi lần nhận được tiền, tôi tiêu trước rồi cuối tháng xem còn dư bao nhiêu thì để riêng. Kết quả là gần như chẳng bao giờ còn dư. Lần xe hỏng, tôi phải mượn bạn năm trăm nghìn, hẹn tuần sau trả, mà trả xong thì hai tuần sau ăn mì gói liên tục. Đó là lúc tôi quyết định phải làm khác.
Tách một khoản nhỏ ngay khi tiền vừa vào tay
Tôi bắt đầu bằng việc trích mười phần trăm mỗi lần có tiền, dù là hai trăm nghìn tiền dạy thêm hay một triệu tiền bài viết. Nghe thì đơn giản mà lúc đầu tôi làm sai: tôi để chung số đó vào tài khoản đang dùng hằng ngày, thế là hôm sau đói quá lại rút ra mua trà sữa. Sau lần đó tôi mở một tài khoản riêng, không liên kết ví điện tử, rút tiền phải ra cây ATM mất thêm mấy phút nên cũng ngại mà không rút bừa.
Sau nửa năm, số tiền trong đó nhích lên được vài trăm nghìn rồi tới hơn một triệu. Ban đầu tôi nghĩ chừng đó chẳng giải quyết được gì. Nhưng rồi có lần tôi bị cảm, phải đi khám ở phòng khám gần chợ Rạch Ông hết bốn trăm năm mươi nghìn, cộng tiền thuốc nữa. Nếu không có khoản để riêng, tôi lại phải đi vay. Lần này tôi rút từ quỹ của mình, không nợ ai.
Có giai đoạn tôi thử đặt mục tiêu một triệu năm trăm nghìn cho ba tháng. Kết quả là tôi chỉ để dành được tám trăm nghìn vì tháng đó có đám cưới bạn học, rồi sinh nhật, rồi tiền mua giáo trình. Tôi thấy mình hơi tham lam và hụt hẫng, nhưng nghĩ lại thì tám trăm nghìn vẫn hơn con số không.
Chọn số bắt đầu vừa sức thay vì con số đẹp
Tôi từng đọc đâu đó khuyên nên để ba tới sáu tháng chi phí sinh hoạt. Nghe xong tôi thấy nản luôn vì với thu nhập của tôi thì mục tiêu đó xa quá. Nên tôi đổi cách nghĩ: mục tiêu đầu tiên chỉ là một triệu đồng, đủ để xử lý mấy tình huống bất ngờ nho nhỏ. Một triệu cho tiền khám bệnh, cho tiền sửa xe, cho tiền đóng tiền phòng trễ vài ngày. Sau khi chạm mốc đó, tôi mới nâng lên hai triệu rồi ba triệu.
Điều làm tôi bất ngờ là khi có một triệu trong tay, tôi bớt căng thẳng hẳn. Trước đây mỗi lần hết tiền sớm là tôi lại phải nhắn tin hỏi vay, cảm giác rất ngại. Bây giờ nếu có việc gấp, tôi xử lý trước rồi bù lại sau bằng cách ăn cơm nhà nấu thay vì ăn ngoài. So sánh trước và sau cho dễ hình dung: trước kia mỗi tháng tôi tiêu hết sạch, tháng nào hết sớm là vay; còn sau khi có quỹ, tôi vẫn tiêu gần hết nhưng luôn giữ lại được khoảng ba trăm tới năm trăm nghìn, và mỗi lần cần gấp thì gọn trong một lần rút thay vì đi vay hai ba chỗ.
Việc nhỏ hằng ngày góp vào khoản để riêng
Tôi không kiếm được thêm nhiều, nên cách nhanh nhất là cắt mấy khoản lặt vặt. Một ly cà phê ngoài quán gần trường giá hai mươi lăm nghìn, tuần bốn ly là một trăm nghìn. Tôi mua cà phê hòa tan và bình giữ nhiệt, tháng tiết kiệm được khoảng ba trăm nghìn, đủ để bỏ vào quỹ. Tiền gửi xe mỗi tháng sáu mươi nghìn, tôi gửi theo tháng thay vì theo ngày vì tính ra rẻ hơn một chút. Tiền mạng thì tôi chia với bạn cùng phòng, mỗi đứa chịu một nửa tiền cước.
Nhưng cũng có lúc tôi làm quá đà. Có tháng tôi nhịn ăn sáng để tiết kiệm, tới trưa đói run người, học không vào. Tôi phải tự sửa lại: ăn sáng ở nhà bằng bánh mì với trứng, vừa rẻ vừa đủ no. Tiết kiệm mà ảnh hưởng sức khỏe và việc học thì không đáng. Đây là chỗ tôi nhận ra mình đã làm sai và phải điều chỉnh lại cách chi tiêu.
Những lần suýt mất tiền vì không đọc kỹ giấy tờ
Chuyện thuê trọ cũng dạy tôi một bài học về tiền dự phòng. Hồi tôi chuyển từ chỗ cũ sang chỗ mới gần đường Nguyễn Trãi, tôi đặt cọc một tháng tiền phòng. Lúc trả phòng, chủ trọ nói phải giữ lại một phần vì tường có vết ố và cái quạt trần kêu. Tôi không nhớ rõ trong hợp đồng ghi thế nào vì lúc ký tôi chỉ đọc lướt. Cuối cùng hai bên nói qua lại một hồi rồi tôi chấp nhận mất một khoản nhỏ cho xong. Từ đó, mỗi lần thuê chỗ mới tôi đều chụp lại hình phòng lúc nhận, đọc kỹ phần ghi về tiền cọc và điều kiện trả phòng, hỏi rõ trước khi ký. Tôi không rành luật nên chỉ giữ thói quen đọc kỹ giấy tờ và hỏi cho rõ, tránh tranh cãi về sau.
Giờ thì tôi có một khoản nhỏ khoảng hai triệu, không nhiều nhưng đủ để tôi thấy nhẹ người. Tôi vẫn đang tăng dần mỗi tháng, vẫn có tháng hụt vì tiền sách hay tiền thuốc. Nhưng khác với trước, tôi không còn phải hỏi vay mỗi khi có chuyện gấp. Với một đứa sinh viên thu nhập thấp như tôi, bắt đầu từ một triệu đồng đã là quá đủ để thay đổi cách mình sống qua từng tháng.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên thu nhập thấp nên bắt đầu quỹ dự phòng từ bao nhiêu tiền?
Bạn có thể bắt đầu từ 500.000 đồng hoặc 1 triệu đồng. Mục tiêu đầu tiên chỉ cần đủ xử lý một tình huống gấp nhỏ như khám bệnh, sửa xe hoặc đóng tiền trọ trễ vài ngày.
Làm sao để không tiêu hết số tiền dự phòng đã để riêng?
Hãy mở một tài khoản ngân hàng riêng, không liên kết ví điện tử. Khi cần rút phải ra cây ATM, mất thêm vài phút nên bạn sẽ ngại rút bừa.
Thu nhập tháng nào cũng khác nhau thì trích bao nhiêu phần trăm?
Tôi thường trích 10% mỗi lần nhận tiền, dù ít hay nhiều. Nếu tháng nào quá eo hẹp, bạn có thể để 5% hoặc 20.000 đồng cũng được, miễn duy trì đều đặn.
Đọc thêm: Chọn gói cước điện thoại và wifi phù hợp túi tiền sinh viên ở trọ
